Zonnesteek – Symptomen, oorzaken en duur

Een zonnesteek of zonneslag, ook wel heliosis, ontstaat meestal door langdurige blootstelling aan de zon en wanneer het hoofd en de nek niet bedekt zijn. Dit brengt een aantal algemene symptomen met zich mee, zoals hevige hoofdpijn, misselijkheid en koorts. In ernstige gevallen krijgt men soms ook erge klachten.

Een zonnesteek ontstaat wanneer het hoofd en/of de nek gedurende lange tijd blootgesteld zijn aan intense zonnestraling, meestal wanneer het hoofd niet bedekt is. Dit kan leiden tot oververhitting van de hersenen en irritatie van de hersenvliezen, wat op zijn beurt klachten als hoofdpijn, misselijkheid en duizeligheid in de hand werkt.

Een zonnesteek is niet hetzelfde als een zogenaamde hitteberoerte, waarbij het hele lichaam oververhit raakt en de lichaamstemperatuur vaak sterk stijgt. Bij een zonnesteek worden vooral het hoofd, de hals en nek getroffen door direct zonlicht, maar de lichaamstemperatuur op zich blijft gelijk of stijgt slechts licht. In extreme gevallen krijgt de patiënt ook last van hersenoedeem of zwelling van de hersenen.

Bepaalde personen zijn minder goed bestand tegen hitte en sterke zonnestraling en moeten dus extra voorzichtig zijn tijdens een hittegolf of op zonnige dagen:

• Ouderen
• Kinderen en baby’s
• Mensen die zware lichamelijke inspanning leveren (zoals atleten of mensen die in een warme omgeving werken)
• Personen die lijden aan een hartziekte
• Personen met ernstig overgewicht

Typische kenmerken van een zonnesteek zijn:

• Ernstige hoofdpijn (vaak in het voorhoofd of de nek) en nekpijn tot zelfs stijve nekspieren
• Misselijkheid en braken
• Duizeligheid
• Rusteloosheid
• Vermoeidheid of zwakte
• Oorsuizen of een piepend geluid in de oren
• In ernstige gevallen kunnen ook bewustzijnsstoornissen optreden en kan de patiënt flauwvallen

Bij een zonnesteek blijft de lichaamstemperatuur normaal gezien gelijk of stijgt die slechts licht. Als men aan de extreme hitte blootgesteld blijft, kan een zonnesteek overgaan in een hitteberoerte, een potentieel levensbedreigende toestand.

Bij ernstige symptomen kunnen trouwens ook andere klachten optreden, zoals krampen of stuiptrekkingen, hallucinaties, verwarring en een verminderd bewustzijn. Als de lichaamstemperatuur verhoogd is, moet de patiënt direct naar de spoedafdeling van het ziekenhuis om een mogelijke hitteberoerte te behandelen.

Peuters en baby’s zijn extra gevoelig voor een zonnesteek, omdat zij hun lichaamstemperatuur nog niet zo goed kunnen reguleren. Hoewel de symptomen gelijklopen met die van volwassenen, zijn ze vaak moeilijker te herkennen.

Mogelijke symptomen zijn onder andere:

• Een warm, rood hoofd, terwijl de rest van de huid normaal of zelfs koel aanvoelt
• Rusteloosheid, veel huilen of prikkelbaarheid
• Sufheid, apathie of verwardheid
• Misselijkheid of plotseling braken (soms ook later op de dag, bijvoorbeeld ’s avonds)
• Duizeligheid of hoofdpijn (voor zover het kind dit zelf kan aangeven)
• Oorsuizen
• Bleke huid, zweten of problemen met de bloedsomloop
• In ernstige gevallen kan het kind bewustzijnsstoornissen vertonen of flauwvallen

Voldoende drinken is altijd belangrijk, vooral tijdens de zomer, maar ook als het warm is buiten of bij intensieve lichamelijke inspanning, omdat het lichaam dan meer zweet om af te koelen en dus meer vocht nodig heeft. Als er naast een hoge temperatuur ook een hoge luchtvochtigheid is, verdampt zweet minder goed, waardoor het lichaam zichzelf minder efficiënt kan afkoelen. Droge hitte brengt dus meestal minder risico’s met zich mee dan vochtige hitte.

Onderstaande maatregelen kunnen helpen om een zonnesteek te voorkomen:

• Breng de warmste uren van de dag zo veel mogelijk in de schaduw door en vermijd direct zonlicht op het hoofd en de hoofdhuid. Als dit niet mogelijk is, blijf dan zo kort mogelijk in de volle zon.
• Blijf indien mogelijk in een ruimte met airconditioning of gebruik een ventilator.
• Draag buiten altijd een zonnehoedje en bedek de nek met lichte, luchtige kleding.
• Drink op warme dagen veel water, idealiter 2 tot 3 liter per dag.
• Pas uw activiteiten aan de hitte aan en lever geen intensieve lichamelijke inspanningen in de volle zon.

Het is meestal niet nodig om een zonnesteek te behandelen, in tegenstelling tot een hitteberoerte, dat beschouwd wordt als een medisch noodgeval. Zolang de symptomen niet erger worden en de lichaamstemperatuur normaal blijft, volstaat het om zelf de nodige maatregelen te nemen.

Dit kunt u doen als u zelf een zonnesteek krijgt:

• Ga direct uit de zon en zoek de schaduw of een koele ruimte op.
• Vermijd lichamelijke inspanning.
• Koel het hoofd en de nek, bijvoorbeeld met een vochtige doek of door lucht toe te waaien, om de temperatuur van het hoofd te verlagen.
• Drink voldoende water.
• Vermijd extra druk op het hoofd door het iets hoger te leggen.
• Gebruik eventueel een pijnstiller tegen hoofdpijn.
• Neem rust en ga indien mogelijk liggen.

Gepubliceerd op: 21.05.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________