Steenpuist – Oorzaken, symptomen en behandeling

Een furunkel of steenpuist is een lokale ontsteking van de huid veroorzaakt door een bacterie. Meestal zwelt het aangetaste gebied op en zit er pus in, wat kan leiden tot pijn en zelfs lichte koorts. De meeste steenpuisten genezen vanzelf wanneer een arts ze openduwt, waardoor het pus wegvloeit. Soms blijft zelfs na genezing een klein litteken achter. In zeldzame gevallen komen de bacteriën in het bloed terecht, met sepsis of bloedvergiftiging als gevolg. In dat geval is een behandeling met antibiotica nodig.

Een furunkel of, in de volksmond, steenpuist, is een diepe ontsteking van de huid bij een haarfollikel, vaak met etter. De haarfollikel is de plek waar het haar in de haarwortel zit. Op het eerste gezicht lijkt een furunkel op een gewone puist, met als belangrijkste verschil dat de huidontsteking bij een steenpuist in de diepere huidlagen ontstaat.

Steenpuisten kunnen ontstaan bij mensen van elke leeftijd, zowel bij mannen als vrouwen. Over het algemeen komen huidontstekingen vaker voor en krijgt slechts drie op de 100 mensen effectief last van een steenpuist.

Furunkels komen doorgaans voor in het gezicht, in de nek en de hals, maar ook in de oksels of rond de geslachtsdelen. Soms gaan meerdere furunkels in elkaar over en dan spreekt men van een karbonkel.

De plek waar een steenpuist groeit, is meestal dik gezwollen en heeft door de etter die erin zit een geelachtige kleur. De huid errond is dan weer rood, een gevolg van de ontstekingsreactie. In sommige gevallen krijgt de patiënt last van lichte koorts en een zwak gevoel, bijvoorbeeld als er zich een karbonkel vormt.

Andere mogelijke symptomen van een steenpuist of furunkel:

• een gespannen gevoel in de huid
• pijn
• drukgevoeligheid
• zwelling

Daarbij bestaat het risico dat de bacteriën verantwoordelijk voor de steenpuist in het bloed terechtkomen en zich door het lichaam verspreiden. In dat geval spreken we van sepsis of bloedvergiftiging.

Wanneer een steenpuist in het gezicht voorkomt, meestal rond de neus of op de bovenlip, bereiken de bacteriën soms ook de hersenen. Dit kan leiden tot hersenvliesontsteking (meningitis).

De meest voorkomende symptomen van meningitis zijn stijve, pijnlijke nekspieren, hoge koorts en misselijkheid. Het is in dat geval belangrijk om zo snel mogelijk medische hulp in te schakelen.

Steenpuisten of furunkels kunnen voorkomen op alle plaatsen op de huid waar haar groeit. In de meeste gevallen is een steenpuist het gevolg van een bacteriële infectie en dan specifiek de bacterie Staphylococcus aureus, die onopgemerkt op de huid en in de neusslijmvliezen van het slachtoffer terechtkomt. Bij een verzwakt immuunsysteem kan de bacterie echter ook een huidontsteking veroorzaken en dan spreken we van een furunkel of steenpuist. Dit verklaart trouwens waarom mensen met onderliggende gezondheidsproblemen, zoals diabetes mellitus, kanker en allergieën (zoals astma) extra vatbaar zijn voor steenpuisten.

De ontwikkeling van een steenpuist, vanaf de besmetting tot het optreden van de huidontsteking en het verschijnen van de steenpuist zelf, loopt meestal over een periode van een paar uur tot zelfs een paar dagen. Tijdens dit proces raken de haarfollikel van de getroffen plek en het omliggende bindweefsel ontstoken. Een haarfollikel bestaat uit een haarwortel, een talgklier en de zogenaamde haarfollikelspier (arrector pili). Dit is de spier die ervoor zorgt dat haar rechtop kan gaan staan. Bacteriën kunnen de haarfollikel doen afsterven, waarna de holte die daardoor ontstaat zich vult met pus of etter.

Meestal volstaat een visueel onderzoek om te bepalen of het daadwerkelijk om een steenpuist gaat, aangezien furunkels een opvallend uiterlijk hebben. Een bloedonderzoek of analyse van de etter is slechts in zeldzame gevallen nodig, maar toont wel aan welke bacterie de huidontsteking precies heeft veroorzaakt. In ernstige gevallen raadt de arts een antibioticum aan.

Een steenpuist geneest vaak vanzelf binnen een periode van enkele weken. Het is hierbij vooral belangrijk dat de etter goed kan afvloeien. Meestal breekt het lichaam de etter af, maar soms gaat de furunkel na verloop van tijd ook open, waardoor de vloeistof naar buiten vloeit. Na genezing blijft meestal een klein litteken achter op de huid.

Wanneer een steenpuist niet uit zichzelf geneest of opvallend groot is en pijn doet, raadpleeg dan een arts voor een specifieke behandeling:

1. De arts opent de steenpuist met een klein sneetje of incisie, zodat de etter uit zichzelf naar buiten loopt (ook wel drainage genoemd). Daarna dekt men de ontstoken plek af met een verband om achterblijvend pus te absorberen. Dit verband moet elke dag vervangen worden, tot de wonde helemaal genezen is. De arts spoelt meestal ook de getroffen huidzone bij het verwisselen van het verband, afhankelijk van de grootte van de steenpuist.

2. Het is belangrijk dat de steenpuist dicht blijft zolang hij nog niet ‘rijp’ is, want anders is het risico op een infectie groter. De arts schrijft daarom vaak een ontstekingsremmende trekzalf voor om dit proces te versnellen. Dergelijke producten bevatten meestal ammonium. De meeste trekzalven bevatten de werkzame stof ammoniumbituminosulfonaat (ook wel bekend als ichthammol). Let op: brengt dit product nooit aan op of rond de neus. Daarbij mag u een steenpuist ook nooit zelf uitknijpen en moet men de de huid in plaats daarvan voorzichtig uit elkaar trekken.

3. Bij complicaties, zoals wanneer de infectie zich naar andere delen van het lichaam verspreidt, schrijft men meestal antibiotica voor. In ernstige gevallen moeten die zelfs via een infuus worden toegediend om de werkzame stoffen direct in de bloedbaan te brengen. Dit versnelt meestal ook het genezingsproces.

Steenpuisten genezen meestal vanzelf, dus het is vooral belangrijk om dit natuurlijke proces zo min mogelijk te verstoren. Rood licht therapie (fotobiomodulatie) kan de genezing bevorderen, aangezien warmte het rijpingsproces van een steenpuist versnelt. Voelt de getroffen plek onaangenaam of pijnlijk aan? Laat de furunkel dan alleen door een arts openen, zodat de pus goed kan afvloeien en de infectie zich niet kan verspreiden. Daarbij is het belangrijk om zo veel mogelijk aandacht te besteden aan een goede hygiëne, bijvoorbeeld door regelmatig uw handen te wassen en te desinfecteren. De bacteriën die steenpuisten veroorzaken, worden immers vaak overgedragen via smeerinfectie. Door de nodige hygiënemaatregelen te nemen, voorkomt u dat ze zich verspreiden naar andere lichaamsdelen en andere mensen. Een goede hygiëne is trouwens van groot belang om besmetting met Staphylococcus aureus en andere bacteriën in de eerste plaats te voorkomen. Bepaalde huismiddeltjes, zoals Goudsbloemtinctuur (Calendula officinalis), op de huid aangebracht, kunnen ook helpen tegen ontsteking en etter tegengaan.

Gepubliceerd op: 16.04.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________