Polyneuropathie – symptomen, behandeling en oorzaak

Polyneuropathie is een aandoening waarbij de zenuwen van het zogenaamde perifere zenuwstelsel worden aangetast. Dit zijn alle zenuwen buiten de hersenen en het ruggenmerg. Bij polyneuropathie zijn die zenuwen zodanig beschadigd dat ze niet meer (goed) functioneren en prikkels dus niet meer overbrengen. Dit resulteert vaak in pijn en abnormale gevoelswaarnemingen.

Veelvoorkomende oorzaken zijn onderliggende ziektes, zoals diabetes mellitus, of overmatige alcoholconsumptie. Het is belangrijk dat men de bloedsuikerwaarden van een diabetespatiënt goed monitort en alcohol vermijdt. De behandeling van polyneuropathie bestaat meestal uit het verlichten van de symptomen, bijvoorbeeld door middel van pijntherapie.

Polyneuropathie is een aandoening van het perifere zenuwstelsel waarbij alle zenuwen die niet tot het centrale zenuwstelsel behoren, dit zijn de zenuwen in de hersenen en het ruggenmerg, aangetast kunnen zijn. Deze zenuwen zijn dan zodanig beschadigd dat ze signalen van en naar de hersenen niet meer goed doorgeven, waardoor de meeste patiënten last hebben van een verstoorde sensorische waarneming. Hierdoor ontstaan onder andere tintelingen, een prikkelend gevoel of pijn, zonder een duidelijke externe oorzaak.

Polyneuropathie is de meest voorkomende aandoening van het perifere zenuwstelsel: zo’n 3% van alle mensen ontwikkelt een vorm van de ziekte in de loop van zijn of haar leven, vooral ouderen.

De term neuropathie is in principe de algemene medische benaming voor een zenuwaandoening. Polyneuropathie is een specifieke variant in deze categorie. We onderscheiden dus een aantal verschillende vormen van neuropathie:

• 1. Polyneuropathie, waarbij meerdere zenuwen tegelijkertijd beschadigd zijn.
• 2. Mononeuropathie, waarbij slechts één zenuw is getroffen.
• 3. Polyradiculopathie, waarbij niet de volledige zenuw beschadigd is, maar vooral de zenuwwortel.

De klachten bij neuropathie verschillen soms sterk, afhankelijk van welk soort zenuwen precies zijn aangetast. We maken een onderscheid tussen de sensorische zenuwen, die zorgen voor de waarneming van prikkels, en motorische zenuwen, die onze bewegingen aansturen.

Sensorische symptomen:

• tintelingen
• verdoofd gevoel
• verstoorde temperatuurwaarneming

Motorische symptomen:

• spiersamentrekkingen
• spierkrampen
• spierpijn

De klachten van polyneuropathie beginnen meestal in de benen en armen, omdat de zenuwcellen in deze lichaamsdelen erg lang zijn en daardoor gevoeliger voor schade en een verstoorde gevoelswaarneming.

Soms tast de ziekte ook zenuwen aan die verantwoordelijk zijn voor de aansturing van organen. Afhankelijk van om welk orgaan het precies gaat, krijgt de patiënt dan last van hartkloppingen of een versnelde hartslag, maar ook verstopping, diarree of incontinentie (een zwakke blaas).

Polyneuropathie ontstaat meestal door een onderliggende aandoening. Mogelijke oorzaken en dus risicofactoren voor neuropathie zijn:

• Diabetes mellitus (diabetische neuropathie): Dit is de meest voorkomende vorm van polyneuropathie en kan zowel bij diabetes type 1 als type 2 ontstaan.
• Alcoholgebruik (alcoholische neuropathie): Zowel alcohol zelf als de afbraakproducten ervan hebben een toxisch effect op zenuwcellen en kunnen deze beschadigen.
• Vitaminetekorten of juist overdosering: Vooral een tekort aan vitamine B12 wordt in verband gebracht met polyneuropathie.
• Geneesmiddelen: Chemotherapie verhoogt bijvoorbeeld het risico op polyneuropathie. De zogenaamde chemotherapeutica (ook wel cytostatica) werken namelijk niet alleen in op kankercellen, maar kunnen ook gezonde lichaamscellen beschadigen, waaronder zenuwcellen.
• Auto-immuunziekten, zoals het Guillain-Barré syndroom.
• Vaccinaties, bijvoorbeeld tegen tetanus.
• Hypothyreoïdie (een traag werkende schildklier).

Soms blijft de precieze oorzaak van polyneuropathie onbekend en kan men de ziekte niet in verband brengen met een onderliggende aandoening. Ook familiale voorgeschiedenis en genetische factoren kunnen bijdragen aan het ontstaan van de ziekte.

Het ziekteverloop hangt vooral af van de oorzaak en hoe goed een behandeling werkt. Alcoholische neuropathie zal bijvoorbeeld erger worden als de patiënt te veel alcohol blijft drinken. Diabetische neuropathie ontwikkelt zich dan weer sneller als de bloedsuikerwaarden te hoog blijven, maar mits een goede behandeling worden de klachten juist beter.

We maken een onderscheid tussen verschillende vormen van polyneuropathie op basis van hoelang de symptomen aanhouden: acuut, waarbij de klachten minder dan vier weken aanwezig blijven, subacuut, tussen de vier en acht weken, en chronisch, waarbij de symptomen langer dan acht weken aanhouden.

De behandelende arts gaan eerst en vooral in gesprek met de patiënt (anamnese) om zo veel mogelijk info te verzamelen over zijn of haar levensstijl en klachten. Bij een vermoeden van polyneuropathie onderzoekt men ook de familiale voorgeschiedenis, vroegere en huidige medische aandoeningen, alcoholgebruik en de aanwezige symptomen.
De arts vraagt bijvoorbeeld aan de patiënt:

• Hoe goed de fijne motoriek is
• Of hij of zij problemen ervaart met wandelen, snel struikelt of zich onzeker voelt tijdens het stappen
• Of de patiënt een abnormaal gevoel heeft in de armen en benen
• Hoelang de klachten al aanwezig zijn en hoe ernstig ze zijn

Men voert ook een aantal lichamelijke onderzoeken uit om de reactie van de patiënt op fysieke prikkels te testen, bijvoorbeeld door een nylon draadje op de armen en voeten te plaatsen. Daarbij test men de reflexen en hoe goed de patiënt trillingen en hitte of koude waarneemt.

Er bestaan trouwens een aantal onderzoeksmethodes die helpen aantonen of de patiënt effectief polyneuropathie heeft, bijvoorbeeld door de zenuwfunctie te testen. Bij een elektromyoneurografie (of EMNG) meet men bijvoorbeeld de snelheid waarmee zenuwsignalen worden doorgegeven. De arts geeft een kleine, elektrische impuls aan een zenuw en meet hoelang het duurt voor het signaal de bijhorende spier bereikt. Ook een elektromyogram (EMG) geeft vaak duidelijkheid over de spieractiviteit. De arts brengt dan een dunne naald in een spier in om te weten hoe goed die door de omliggende zenuwen wordt aangestuurd.

Vervolgens kunnen ook specifieke laboratoriumonderzoeken (zoals een urineonderzoek of lumbaalpunctie, om hersenvocht of liquor cerebrospinalis af te nemen) helpen om andere aandoeningen uit te sluiten, bijvoorbeeld diabetes mellitus.

Meestal behandelt men niet zozeer de ziekte, maar wel de onderliggende oorzaak. Bij diabetische of alcoholische polyneuropathie ligt de focus bijvoorbeeld op het onder controle houden van de diabetes zelf of het beperken van de alcoholconsumptie. Mensen met diabetes mellitus moeten hun bloedsuikerwaarden monitoren en onder controle proberen te houden, omdat dit ook schade aan de zenuwen beperkt of voorkomt.

Tegelijkertijd is het belangrijk dat men de symptomen zo veel mogelijk probeert te verlichten. Mensen met polyneuropathie hebben vaak last van hevige pijn, waarvoor pijntherapie (vaak met medicatie) een uitkomst kan bieden.

Ergotherapie en bijvoorbeeld fysiotherapie bieden ook een uitkomst bij het verminderen van de risico’s en complicaties, omdat de patiënt dan actief blijft en beter functioneert. Op die manier doet bewegen minder pijn en behoudt hij of zij een zelfstandige manier van leven.

Een gezonde, evenwichtige levensstijl is misschien wel het belangrijkste om polyneuropathie te voorkomen, vooral omdat dit het risico op andere, onderliggende aandoeningen verkleint die op hun beurt vaak tot de ziekte leiden.

Evenwichtige voeding met voldoende vitaminen, een matige alcoholconsumptie, sporten en gewoon voldoende bewegen in het algemeen dragen bij aan gezonde zenuwen en verlagen het risico op zenuwschade drastisch.

Gepubliceerd op: 28.07.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________