Myocarditis: Symptomen & behandeling

Een hartspierontsteking, in medische termen ook wel myocarditis genoemd, is een ontstekingsaandoening van de hartspier die wordt veroorzaakt door een infectie, maar soms ook andere factoren. De symptomen van myocarditis lopen vaak gelijk met die van een griepinfectie, waardoor de ziekte soms moeilijk te diagnosticeren is.

Tijdens een acute hartspierontsteking is lichamelijke rust essentieel. Zolang de patiënt zich hieraan houdt, geneest de ziekte meestal vanzelf zonder blijvende complicaties. In ernstige gevallen bestaat er een risico op chronisch hartfalen en zelfs plotselinge hartdood.

Myocarditis is een ontsteking van de hartspier die kan leiden tot een verminderde werking van die spier. Er zijn verschillende mogelijke oorzaken, maar meestal is de aandoening het gevolg van een virale of bacteriële infectie.

Recente onderzoeken tonen aan dat de betrokken immuuncellen bij deze ziekte en het ziekteproces sterk kunnen variëren, afhankelijk van de oorzaak. De ontstekingsreactie is vooral duidelijk bij COVID-19 of wanneer de myocarditis het gevolg is van een vaccin. Dit biedt mogelijk een goede basis voor de ontwikkeling van toekomstige behandelmethodes.

Myocarditis is vaak het gevolg van een andere aandoening. Eén tot vijf procent van de mensen met een virale infectie ontwikkelt tegelijkertijd ook een hartspierontsteking.

Acute myocarditis treedt plotseling op en geneest in ongeveer 70% van de gevallen vanzelf, zonder blijvende complicaties. In zeldzame gevallen wordt de ziekte echter chronisch en ontwikkelt ze zich geleidelijk aan.

Hartspierontsteking treft mensen van alle leeftijden, ook jonge volwassenen met een gezond hart. De aandoening blijft vooral bij jongere slachtoffers vaak onopgemerkt, omdat zij meestal geen of heel milde symptomen vertonen. Patiënten die in de eerste (acute) periode onvoldoende rust nemen, lopen een groter risico op het ontwikkelen van ernstige complicaties, zoals hartritmestoornissen of chronisch hartfalen. Juist daarom is het van levensbelang om volledig te herstellen van de virale of bacteriële infectie die de ziekte veroorzaakt en om voldoende te rusten.

Als een acute hartspierontsteking niet geneest, gaat de ziekte soms over in een chronische vorm, waardoor er zich levenslang hartfalen kan ontwikkelen. Ook dit gaat gepaard met een aantal aspecifieke symptomen, zoals vermoeidheid, verminderde fysieke capaciteit en gewichtsverlies.

Een hartspierontsteking is vaak het gevolg van een virale of bacteriële infectie, maar soms ook van andere, niet-infectieuze factoren. Bij reumatische koorts kan twee tot drie weken na een keelontsteking ook een ontsteking in de hartspier, huid of gewrichten optreden. Daarbij zijn bepaalde auto-immuunziekten, specifiek de collageenziekten (of bindweefselziekten), een mogelijke oorzaak van myocarditis.

In zeldzame gevallen is een hartspierontsteking het gevolg van bestraling of chemotherapie, twee veelgebruikte behandelingsmethodes bij snelgroeiende tumoren. Ook overmatige alcoholconsumptie kan leiden tot myocarditis.

Verschillende onderzoeken de laatste jaren hebben aangetoond dat bepaalde genetische factoren het risico op hartspierontsteking kunnen verhogen, met name als de myocarditis in verband wordt gebracht met een vaccin. De immuunreceptor GPR15 wordt beschouwd als een belangrijke factor bij de bestrijding van virussen in de hartspier, wat de deur opent naar doelgerichte behandelingen.

Myocarditis gaat meestal gepaard met aspecifieke, griepachtige symptomen en blijft daarom vaak lang onopgemerkt. Patiënten laten zich vaak niet meteen onderzoeken door een arts.

Een specialist begint het onderzoek met een anamnese, een uitgebreid vraaggesprek over de medische voorgeschiedenis en huidige klachten van de patiënt. Vervolgens luistert hij of zij naar het hart met een stethoscoop om eventuele afwijkingen (zoals veranderende harttonen of hartgeruis) vast te stellen.

Bij een vermoeden van myocarditis voert de arts een ECG of elektrocardiogram uit om de elektrische activiteit van het hart te monitoren en eventuele hartritmestoornissen of andere complicaties vast te stellen. Via deze methode kan men trouwens ook verschillende hart- en vaatziekten van elkaar onderscheiden.

Een beeldvormende diagnose geeft een duidelijker beeld van de hartfunctie van de patiënt. Een echocardiografie (of hartecho) geeft bijvoorbeeld veel informatie over de kwaliteit van de pompfunctie van het hart en kan aantonen of het hartzakje ontstoken is (pericarditis), een mogelijk bijeffect van myocarditis en een levensbedreigende aandoening.

Vaak voert men een MRI-scan uit van het hart om de ernst en precieze locatie van de ontsteking te achterhalen. Een dergelijke scan geeft hogeresolutiebeelden van de hartspier en geldt als een waardevolle aanvulling op andere diagnostische methodes.

Nieuwe onderzoeksmethodes leggen de focus trouwens ook op specifieke biomarkers (indicatoren) en het profiel van immuuncellen om verschillende vormen van myocarditis nauwkeuriger van elkaar te onderscheiden. Daarbij voert men vaak labonderzoeken uit, aangezien het bloed van een patiënt met myocarditis specifieke enzymen bevat die kunnen wijzen op schade aan het hartweefsel. Ten slotte helpt een microbiologisch onderzoek om te bepalen wat de infectie heeft veroorzaakt.

Na het stellen van een diagnose is het vooral belangrijk dat de patiënt voldoende rust neemt om blijvende hartschade of plotseling hartfalen door lichamelijke inspanning te vermijden. In ernstige gevallen is zelfs een ziekenhuisopname nodig, vooral om de hartfunctie te monitoren.

Als de aandoening het gevolg is van een virale of bacteriële infectie start men indien nodig een behandeling met antivirale middelen of antibiotica. Daarbij maakt men soms gebruik van andere medicatie, bijvoorbeeld om de belasting op het hart te verminderen en de hartfunctie te ondersteunen. Dit is vooral belangrijk bij complicaties, zoals hartritmestoornissen of een verminderde pompfunctie.

Al even belangrijk is de nazorg, die een centrale rol speelt in het herstel van de patiënt. Meestal kiest men drie maanden na het starten van een behandeling voor een ECG of echocardiografie ter controle van de hartfunctie. Als er dan geen afwijkingen meer te vinden zijn, kan de patiënt geleidelijk aan weer beginnen met lichamelijke inspanning, weliswaar met medisch advies. Professionele begeleiding en een aangepaste lichamelijke belasting zijn essentieel om terugval te voorkomen.

Goede nazorg is vooral van belang bij kinderen en jongeren. Volgens de nieuwste richtlijnen moeten artsen het risico inschatten op basis van de leeftijd van de patiënt en aangepaste, individueel afgestemde behandelingen voorleggen. Op die manier is het risico op verdere complicaties veel kleiner.

Tijdens de acute fase van myocarditis is lichamelijke rust essentieel, vooral omdat hartritmestoornissen regelmatig en zonder waarschuwing kunnen voorkomen. Het risico daarop wordt meestal onderschat, maar het veroorzaakt tot wel 10% van alle plotselinge sterfgevallen bij jonge patiënten die niet aan een andere aandoening lijden.

Om die reden moet men bij chronische vermoeidheid, uitputting of een verminderde weerstand en lichamelijke capaciteit direct medisch advies inwinnen, vooral wanneer de symptomen een paar weken na een infectie blijven aanhouden. Als de patiënt zich aan de richtlijnen houdt, herstelt hij of zij meestal volledig zonder verdere complicaties.

Daarbij is het belangrijk om bij een griepachtige infectie helemaal uit te zieken. Zo krijgt het lichaam voldoende tijd om te herstellen en is het risico op een hartspierontsteking kleiner.

Mensen die te maken krijgen met psychische moeilijkheden als gevolg van chronische myocarditis hebben soms baat bij een zelfhulpgroep ter ondersteuning. Door eigen ervaringen met deze aandoening te delen met andere patiënten gaat men gemakkelijker met de ziekte om en voelt het dagelijks leven een stuk minder zwaar.

Gepubliceerd op: 19.06.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________