Kinkhoest – Symptomen, oorzaken en behandeling

Kinkhoest is een acute, zeer besmettelijke infectie van de bovenste luchtwegen en wordt veroorzaakt door Bordetella pertussis, een bacterie. Een vaccinatie volstaat om de ziekte te voorkomen en wordt aangeraden vanaf de tweede levensmaand. Later, tijdens de kindertijd en het volwassen leven (vanaf tien tot 20 jaar), zorgen boostervaccins voor een nog betere bescherming. Typisch voor kinkhoest zijn plotselinge hoestaanvallen en een opvallend piepgeluid bij het inademen. Een infectie kan een aantal weken tot wel maanden duren en wordt, althans bij volwassenen, vaak verward met een gewone verkoudheid.

Bij kinkhoest (Bordetella pertussis), een meldingsplichtige ziekte, raken de bovenste luchtwegen geïnfecteerd. De bacterie wordt via druppelinfectie uit de neus- en keelholte van mens tot mens overgedragen door praten, niezen en hoesten, tot wel een meter ver. Als iemand anders de bacterie inademt, kan hij of zij besmet raken. De incubatietijd van kinkhoest ligt tussen de zeven en 20 dagen.

Kinkhoest behoort tot de meest voorkomende infectieuze ziekten van de luchtwegen ter wereld. De bacterie Bordetella pertussis produceert een toxine die de slijmvliezen tijdelijk beschadigt en irriteert. De ziekte doorloopt verschillende stadia. Tijdens de eerste fase treden symptomen op die men zou kunnen verwarren met een gewone verkoudheid, zoals hoesten, niezen, keelpijn en een loopneus. Het tweede stadium kan tot wel zes weken duren en gaat gepaard met de typische symptomen voor kinkhoest, waaronder intense hoestbuien, met soms zelfs ademnood tot gevolg. Deze hoestaanvallen komen vooral ’s nachts voor, tot 50 keer per dag en kunnen minutenlang duren. Patiënten hebben vaak een verminderde eetlust en slapen niet goed. Koorts komt echter bijna nooit voor. De derde fase is de zogenaamde herstelfase, die tot tien weken kan duren. De frequentie en intensiteit van de hoestaanvallen nemen tijdens deze periode geleidelijk aan af.

Hoewel de meeste kinderen tegenwoordig gevaccineerd zijn tegen kinkhoest, neemt de mate van bescherming tegen de ziekte bij jongeren en volwassenen geleidelijk aan af naarmate ze ouder worden. Of ze gevaccineerd zijn of de ziekte ooit al hebben gehad, maakt dan geen verschil. Zonder tijdige boostervaccinatie is het risico groot dat ze niet-gevaccineerde baby’s, ouderen en andere kwetsbare groepen besmetten. Ook gevaccineerden kunnen de bacterie wel degelijk overdragen en, naarmate de bescherming van het vaccin afneemt, toch zelf ziek worden. Boostervaccins tegen kinkhoest worden tegenwoordig vaak gecombineerd met een tetanusprik.

Vaccineren is trouwens ook van belang tijdens de zwangerschap, want op die manier geeft de moeder antistoffen door aan haar baby en beschermt ze het kind al vroeg tegen de ziekte. Vraag altijd advies van een gynaecoloog in verband met de timing van het vaccin.

Na besmetting met de bacterie Bordetella pertussis kan het drie weken duren voor de eerste klachten optreden. Het gevaarlijke aan deze ziekte is dat besmette personen ook tijdens de eerste periode anderen kunnen besmetten, nog voor ze zich daadwerkelijk ziek voelen.

Kinkhoest verloopt meestal in drie fases, elk met hun eigen typische symptomen:

1e stadium: milde verkoudheidsklachten

• Vermoeidheid
• Hoesten
• Loopneus
• Keelpijn
• Koorts (zelden)

2e stadium: kinkhoest

• Aanhoudende, droge hoest(aanvallen) met een zwaar piepend geluid bij het inademen, vooral ’s nachts
• Verminderde eetlust en slapeloosheid
• Ophoesten van dik slijm
• Braken
• Rode ogen tijdens het hoesten, een gevolg van beschadigde bloedvaatjes
• Bloedneus
• Botbreuken (bijvoorbeeld gebroken ribben of een liesbreuk)
• Koorts (zelden)
• Gewichtsverlies
• Urineverlies bij kinderen en ouderen, door een verhoogde druk op de onderbuik tijdens het hoesten

3e stadium: herstelfase
De herstelfase kan tot wel tien weken duren. Contact met koude lucht en rook van sigaretten en intensieve lichamelijke activiteiten zijn afgeraden, want deze kunnen nog maandenlang hoestaanvallen uitlokken.

Daarbij treden bij baby’s soms extra complicaties op, zoals:

• Middenoorontsteking
• Longontsteking
• Stuipen (ongecontroleerde spierbewegingen)
• Hersenvliesontsteking (meningitis)

Zuigelingen jonger dan zes maanden oud zijn extra gevoelig voor ademhalingsproblemen tijdens een hoestaanval. Dit kan immers leiden tot een zuurstoftekort in de hersenen en bijgevolg verlamming of stoornissen van het gehoor, zicht of de algemene ontwikkeling.

Het is aangeraden om de huisarts te bezoeken als de symptomen van een gewone verkoudheid lang aanhouden of wanneer een hoest niet verbetert. Zoals gezegd lijken de symptomen van kinkhoest immers op die van een gewone verkoudheid, zeker bij tieners en volwassenen. Hieronder een aantal vragen die duidelijkheid kunnen geven:

• Is de hoest relatief droog of komt er slijm naar boven?
• Hoe lang heeft de patiënt al last van hoest(aanvallen)?
• Heeft de patiënt moeite met ademhalen na een hoestaanval?

De arts bespreekt eerst samen met de patiënt de klachten en een eventuele voorgeschiedenis, waarna hij of zij een lichamelijk onderzoek uitvoert. Men luistert naar de longen, klopt op de borstkas en controleert eventuele complicaties, zoals een long- of middenoorontsteking.

Alleen een laboratoriumonderzoek kan zekerheid geven en een definitieve diagnose bevestigen. Je kunt dit in de twee tot drie weken na het optreden van hoest(aanvallen) laten doen. Een PCR-test, waarbij men DNA van de bacterie uit de keel of neus kunstmatig vermenigvuldigt, geeft het meest nauwkeurige resultaat, al binnen een aantal uren en nog voor het lichaam de eerste antistoffen heeft aangemaakt. Ook serologie, waarbij men antistoffen tegen de bacterie in het lichaam opspoort, is een veelgebruikte methode.

Een arts zal antibiotica aanraden tegen kinkhoest, meestal binnen de eerste twee weken na het optreden van de eerste hoestaanvallen. Dit vermindert zowel de duur van de ziekte als de ernst van de symptomen. Daarbij verkleint antibiotica het risico op besmetting van anderen, zolang de drager de bacterie nog kan verspreiden. Kinderen kunnen gewoon thuisblijven als ze ziek zijn, maar voor baby’s is een ziekenhuisopname aangeraden. Zij kunnen hun slijm immers nog niet goed zelf ophoesten, dus in plaats daarvan moet men het actief wegzuigen. Daarbij moet er in het geval van ademhalingsproblemen snel kunnen worden ingegrepen.

Op zich is het niet nodig om in bed te blijven. Rustige lichamelijke activiteiten, frisse lucht en niet te veel prikkels zijn meestal voldoende voor een goed herstel. Ouders kunnen hun kind tijdens een hoestaanval helpen met ademhalen door ze te kalmeren, terwijl oudere kinderen zout water kunnen inhaleren om het slijm in hun luchtwegen dunner te maken.

Volg altijd de richtlijnen en het advies van je arts en neem antibiotica of andere voorgeschreven medicijnen correct. Houd voldoende afstand van anderen, vooral baby’s, maar ook ouderen en kwetsbare personen in het huishouden.

Het is afgeraden voor patiënten met kinkhoest om openbare ruimtes (zoals scholen) te bezoeken, tot ze minstens vijf dagen antibiotica hebben genomen en zich beter voelen. Daarbij moet men de publieke instelling in kwestie op de hoogte brengen, aangezien het risico op besmetting van anderen al bestaat nog voor de eerste klachten optreden.

Door het voortdurende hoesten en soms zelfs overgeven, voelen patiënten met kinkhoest zich vaak heel uitgeput en verliezen ze snel gewicht. Drink dus voldoende vloeistoffen om het hoesten te verminderen. Daarbij is het aangeraden om meerdere kleine maaltijden per dag te eten, in plaats van drie grote. Zit zo vaak mogelijk rechtop en houd je hoofd een beetje voorovergebogen om het ophoesten van slijm te vergemakkelijken.

Voor iets oudere kinderen en volwassenen kan het helpen om een zoutoplossing te inhaleren, want dat heeft een ontspannend effect op de luchtwegen. Wikkel de borst voor het slapengaan in een warm doek met wat druppels citroensap om de symptomen te verlichten en de slaapkwaliteit te verbeteren.

Gepubliceerd op: 23.04.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________