Histamine-intolerantie – Symptomen en behandeling
Snelle introductie tot onze onderwerpen
Bij histamine-intolerantie breekt het lichaam histamine uit voeding niet goed af, wat meestal een gevolg is van een verminderde activiteit van het enzym DAO (diamine-oxidase). Hierdoor ontstaan verschillende klachten, zoals hoofdpijn, huiduitslag, verteringsproblemen en duizeligheid. Aangezien het bij histamine-intolerantie niet gaat om een immuunreactie spreekt men ook wel van een pseudoallergie.
Een diagnose stellen gebeurt meestal door middel van een aanpassing van het voedingspatroon van de patiënt, die eerst een histaminearm dieet volgt (eliminatiefase) en daarna geleidelijk aan weer voedingsproducten toevoegt (testfase). Een individueel aangepast voedingsschema helpt meestal wel op de lange termijn.
Doorgaans verdraagt iemand met histamine-intolerantie verse, onbewerkte voedingsproducten goed, maar gerijpte, gefermenteerde of bedorven voeding en bepaalde medicatie moeten worden vermeden. De beste manier om klachten te verminderen, is door consistent te letten op de voeding.
Wat is histamine-intolerantie?
Histamine-intolerantie is een functionele stoornis waarbij het lichaam histamine uit voeding niet goed afbreekt. In de meeste gevallen is dit te wijten aan een disbalans tussen de opname, het verwerken en de afbraak van histamine in het lichaam. Dit wordt op zijn beurt veroorzaakt door een verminderde activiteit van diamine-oxidase (DAO), een enzym in de dunne darm.
Ook genetische factoren, problemen met de darmbarrière en een onevenwicht in het microbioom kunnen histamine-intolerantie in de hand werken. In tegenstelling tot een gewone allergie treedt bij histamine-intolerantie echter geen immuunreactie op, waardoor men in medische termen spreekt van een pseudoallergie.
De klachten kunnen erger worden bij stress en psychische belasting. Vrouwen met PMS (premenstrueel syndroom) hebben daarbij vaak meer last van de symptomen.
Na lactose-intolerantie en een slechte opname van fructose is histamine-intolerantie de meest voorkomende voedselintolerantie. De aandoening ontwikkelt zich meestal geleidelijk aan gedurende het leven van de patiënt en komt vooral voor bij vrouwen van middelbare leeftijd. De symptomen ontstaan soms als gevolg van een andere voedselintolerantie of allergie en vaak treden de symptomen gelijktijdig op.
Wat zijn de symptomen van histamine-intolerantie?
De klachten bij histamine-intolerantie verschillen soms sterk en komen zelfs op verschillende lichaamsdelen voor. Tot de bekendste behoren:
- Hoofdpijn of migraine
- Plotselinge roodheid van de huid
- Jeuk en netelroos
- Astma, hoesten of een loopneus
- Verstopte neus
- Winderigheid, buikpijn, diarree, misselijkheid en/of braken
- Zwelling, bijvoorbeeld rond de ogen of aan de vingers
- Problemen met de bloedcirculatie met duizeligheid, hartkloppingen of een lage bloeddruk als gevolg
Deze klachten treden meestal op binnen een paar minuten tot twee uur na het consumeren van histaminerijke voeding. Hoelang ze precies aanhouden, verschilt van persoon tot persoon. Sommige mensen hebben er een paar uur tot een dag last van, anderen nog langer.
Wat is histamine?
Histamine behoort chemisch gezien tot de groep van de biogene aminen, stofjes die ontstaan bij de afbraak en verwerking van eiwitten in het lichaam, bijvoorbeeld wanneer voedingsproducten rijpen, fermenteren of bederven.
In het lichaam werkt histamine als een zogenaamd weefselhormoon en neurotransmitter. De stof speelt een belangrijke rol bij het reguleren van het bioritme en het immuunsysteem, en is betrokken bij allergische reacties en ontstekingsprocessen.
Histamine kan verschillende lichaamsweefsels beïnvloeden. Zo kan het bijdragen aan de verwijding van de bloedvaten (vasodilatatie), wat op zijn beurt leidt tot een daling van de bloeddruk. Daarbij veroorzaakt het soms krampen en samentrekkingen in de bronchiën, darmen en baarmoeder.
Welke voedingsmiddelen bevatten histamine?
Histamine komt van nature voor in gerijpte of gefermenteerde producten en voedingsmiddelen die beïnvloed zijn door micro-organismen. Het histaminegehalte van verse, onbewerkte producten is meestal laag.
De hoeveelheid histamine in voeding neemt toe tijdens bepaalde bewerkingsprocessen, bijvoorbeeld wanneer kaas rijpt of bij de productie van worst, zuurkool en andere ingelegde groenten. In dit geval zetten micro-organismen het aminozuur histidine om in histamine.
Producten die op de verkeerde manier worden bewaard, meermaals opgewarmd worden of bedorven zijn, bevatten soms ook een hogere concentratie histamine. Daarbij bestaan er voedingsmiddelen die de werking van het enzym diamine-oxidase (DOA), dat histamine afbreekt, tegengaan. Denk aan alcohol, chocolade en thee.
Ten slotte stimuleren bepaalde voedingsmiddelen de afgifte van histamine in het lichaam juist actief, zoals aardbeien, kiwi en de meeste citrusvruchten.
Hoe ontstaat histamine-intolerantie?
Histamine-intolerantie is het gevolg van een disbalans tussen de aanmaak, opname en afbraak van histamine in het lichaam. Normaal gezien verdraagt het lichaam grote hoeveelheden histamine goed, maar in sommige gevallen veroorzaken zelfs kleine concentraties al klachten. Dit is onder andere het geval bij mensen met een histamine-intolerantie of bij het consumeren van bepaalde voedingsmiddelen (triggers), zoals alcohol of kaas.
In principe wordt histamine vooral afgebroken in de dunne darm, specifiek door het enzym diamine-oxidase. Een ander proces is afbraak via het enzym histamine-N-methyltransferase (HNMT), dat vooral actief is in de lever en het centraal zenuwstelsel.
Daarbij beïnvloeden nog andere factoren de tolerantie voor histamine. Sommige medicijnen, maar ook een verstoorde darmflora, zorgen ervoor dat het lichaam deze stof minder afbreekt en vergroten dus de kans op symptomen.
Hoe stelt men histamine-intolerantie vast?
De mogelijke symptomen van een histamine-intolerantie lopen erg uiteen, wat het moeilijk maakt om een duidelijke diagnose te stellen. Er bestaan tegenwoordig zelfs nog geen officiële laboratoriumtests om de aandoening met zekerheid vast te stellen. Aan de andere kant zijn er wel een aantal onderzoeksmethodes, die volgens deskundigen echter niet altijd even betrouwbaar zijn.
Hieronder een overzicht van een aantal veelgebruikte (maar nog niet gestandaardiseerde) methodes:
- Meting van de activiteit van het DAO-enzym in bloed of urine
- Histamine-50-priktest
- Meting van de activiteit van DAO en HNMT in de darmen
- Meten van de histamineconcentratie in ontlasting en bloedplasma
Deze methodes kunnen een aanwijzing geven, maar leveren nooit een eenduidig bewijs op van een histamine-intolerantie. Men gebruikt daarom altijd een dieettest in de praktijk. Artsen en officiële medische instanties raden aan om gedurende een paar weken een histaminearm dieet te volgen, gevolgd door een stapsgewijze toevoeging van histaminerijke voeding. Dit gebeurt altijd onder medische begeleiding. Als de symptomen na de eerste fase verminderen en tijdens de tweede fase weer verergeren, is er wellicht sprake van een histamine-intolerantie.
Het is vaak een uitdaging om te bepalen welke producten de reactie precies veroorzaken, omdat de concentratie histamine in voedingsmiddelen soms sterk varieert. Dit hangt onder andere af van hoe rijp het product is, de bewaartijd, de manier waarop het lichaam het verwerkt en opneemt, enzovoort. Zelfs binnen één groep voedingsmiddelen kan het histaminegehalte dus sterk verschillen.
Bij duidelijke klachten is het belangrijk om eerst contact op te nemen met de huisarts, die de medische voorgeschiedenis en de huidige symptomen van de patiënt bespreekt tijdens een anamnese. De dokter probeert eerst andere mogelijke oorzaken uit te sluiten, aangezien veel symptomen lijken op die van andere intoleranties en allergieën.
Als de arts vermoedt dat er sprake is van een histamine-intolerantie kan een individueel voedingspatroon helpen om de klachten onder controle te krijgen en te houden.
Hoe behandelt men histamine-intolerantie?
Bij een vermoeden van histamine-intolerantie past men meestal de voeding van de patiënt aan in drie fases:
- Fase 1: Eliminatiefase (vermijdingsdieet)
- Fase 2: Testfase (provocatietest)
- Fase 3: Nieuw (permanent) voedingspatroon
Tijdens de eerste voedingsaanpassing vermijdt de patiënt 10 tot 14 dagen alle voedingsmiddelen die veel histamine bevatten of de aanmaak van histamine stimuleren, net als alcohol en medicatie die het enzym diamine-oxidase (DOA) remmen. Het doel hiervan is om de symptomen tegen te gaan. Als dat effectief lukt, is er waarschijnlijk sprake van een histamine-intolerantie.
Na het vermijdingsdieet volgt een zogenaamde provocatietest, waarbij men mogelijke triggers stapsgewijs aan het voedingspatroon toevoegt om te weten welke producten daadwerkelijk klachten veroorzaken en hoeveel histamine de patiënt kan verdragen. De tweede fase duurt meestal zes weken en vormt de basis voor een gebalanceerd voedingspatroon met voldoende voedingsstoffen.
Wanneer de persoonlijke tolerantiegrens van de patiënt bekend is, start men met de derde fase. Hierbij volgt men een evenwichtig, duurzaam voedingspatroon met een focus op voedingsmiddelen die geen symptomen uitlokken. Zo’n individueel voedingsschema helpt de symptomen meestal verminderen of zelfs volledig tegengaan.
Wat kunt u zelf doen bij histamine-intolerantie?
Bij histamine-intolerantie is het vooral van belang om bewust met voeding om te gaan. Belangrijke factoren zijn de versheid van producten en op welke manier ze verwerkt worden. Hoe langer een voedingsproduct rijpt, gefermenteerd of opgeslagen wordt, hoe meer histamine het normaal gezien bevat. Kies dus vooral voor verse, kwalitatief hoogwaardige voeding en zo weinig mogelijk bewerkte producten.
Daarbij is het verstandig om voorzichtig te zijn met voedingsproducten die de aanmaak van histamine in het lichaam zelf stimuleren of de werking van het enzym DAO afremmen. Hieronder vindt u een overzicht van voedingsmiddelen die meestal goed worden verdagen en producten die u beter vermijdt:
| Goed verdraagbaar (histaminearm) | Te vermijden (rijk aan histamine) | |
|---|---|---|
| Vlees/ gevogelte/ vis en vleeswaren | Men eet het beste alleen vers of diepgevroren vlees en gevogelte, net als vis. Goede voorbeelden zijn kookworst en gekookte worsten, koud gebraad, ongerookte en gekookte ham, kabeljauw, schelvis, koolvis en schol. | Niet geschikt voor consumptie zijn vlees en gevogelte dat gerookt, gepekeld, gedroogd, gemarineerd, slecht bewaard of bedorven is, net als vleesextracten en lever. Ook rauwe worst (zoals salami, cervelaat en droge worst) en rauwe ham worden afgeraden. Men vermijdt daarbij beter vis met donker vlees en vis in blik, zoals makreel, tonijn, haring en ansjovis. Daarnaast worden ook mosselen en schaaldieren afgeraden. |
| Melk, melkproducten, kaas en eieren | Zuivelproducten als kwark, boter, room, verse kaas, kefir, karnemelk, verse melk, yoghurt, zure room en eieren. Ook jonge kazen, zoals jonge Gouda, yoghurt- en karnemelkdressing, cottage cheese en boterkaas zijn geschikt. | Niet geschikt zijn oude kazen zoals Parmezaan, Emmentaler, Camembert, Brie, Edammer, Tilsiterkaas, Chesterkaas, Cheddar, smeltkaas, blauwschimmelkaas, Harzer kaas en rauwmelkse kazen. |
| Granen en graanproducten | Geschikt zijn brood (zonder toevoegingen), granen en graanproducten (gemaakt zonder gist), rijst, pasta, aardappelen, spelt, gerst, tarwe en gierst. | Niet geschikt zijn brood met toevoegingen (en/of gist), tarwekiemen en kant-en-klare bakmixen. |
| Fruit | Geschikt: peren, meloen, blauwe bessen, veenbessen, abrikozen, lychee, mango, appels, rabarber, perzik, kersen, aalbessen, nectarines. | Niet geschikt: overrijp fruit, citrusvruchten (vooral sinaasappels en grapefruit), aardbeien, ananas, kiwi, bananen, frambozen, papaja, fruit uit blik, noten. |
| Groenten | Geschikt: aardappelen, knoflook, groene sla, kool, verse kruiden, rode biet, paprika, pompoen, prei, ui, broccoli, radijs, witte rammenas, wortel, komkommer, courgette, maïs, asperges. | Niet geschikt: tomaten, ketchup, tomatenpuree, aubergine, avocado, spinazie, zuurkool, groenten uit blik, ingelegde groenten (rode biet, ui, komkommer), soja, kiemen, spruiten. |
| Zoetwaren | Geschikt: fruit gums, fruitbonbons, popcorn, jam, honing, kauwgom. | Niet geschikt: Chocolade, pindakaas, nougat, marmelade, marsepein. |
| Dranken | Geschikt: water, thee, koffie, fruitsap (zonder citrusvruchten). | Niet geschikt: zwarte thee, groene thee, brandnetelthee, tomatensap, fruitsap van citrusvruchten. |
| Alcohol | Geschikt: licht bier (pils), witte wijn, sterke drank (schnaps). | Niet geschikt: witbier, mousserende wijn, champagne, rode wijn, likeuren. |
| Overige producten | Geschikt: kruiden, margarine, oliën, azijn, appelciderazijn. | Niet geschikt: gist, gistextracten, glutamaat, rodewijnazijn, producten op basis van algen, sojaproducten als tofu en sojasaus, noten (vooral walnoten en marsepein). |
Gepubliceerd op: 30.06.2026
____________________________________________________________________________________________________________________________
Onze kwaliteitsgarantie
“Het adviseren van onze klanten volgens de hoogste farmaceutische standaard en zo elke dag bijdragen aan hun individuele gezondheid ligt mij nauw aan het hart en vormt een essentieel onderdeel van mijn dagelijkse werk.”
Als Senior Expert binnen de afdeling Pharma Service staat Louisa Wehleit achter onze adviespagina’s. Hier delen we uitgebreide kennis op het gebied van welzijn en gezondheid. Met onze gids kan je je uitgebreid informeren over uiteenlopende gezondheidsonderwerpen en gebruikmaken van waardevolle tips van apothekers.