Hernia – oorzaken, symptomen en behandeling

De tussenwervelschijven zorgen ervoor dat onze rug soepel kan bewegen en fungeren als een soort schokdempers. Ze worden echter elke dag zwaar belast en kunnen slijten naarmate we ouder worden. Dit leidt in sommige gevallen tot een zogenaamde hernia (hernia nuclei pulposi). Wanneer een uitpuilende tussenwervelschijf op een zenuw van het ruggenmerg drukt, veroorzaakt dit vaak hevige pijn die uitstraalt naar een arm of been. Meestal herstelt een hernia vanzelf binnen een paar weken, maar heel soms is een operatie noodzakelijk.

De wervelkolom bestaat normaal gezien uit 33 wervels en is onderverdeeld in de halswervelkolom, de borstwervelkolom en de lendenwervelkolom. Tussen deze wervels bevinden zich 23 elastische tussenwervelschijven, die zorgen dat de rug soepel kan bewegen en schokken opvangen. Een tussenwervelschijf bestaat uit een stevige ring van bindweefsel aan de buitenkant (de zogenaamde vezelring of annulus fibrosus) en een zachte, gelachtige kern (ook wel nucleus pulposus). Bij een hernia raakt deze beschermende ring beschadigd door de hoge druk van omliggende wervels, waardoor een deel van de kern naar buiten puilt. Als de kern op een ruggenmergzenuw drukt, kan dit hevige pijn veroorzaken.

Als alleen de vezelring zelf uitpuilt, en nog niet de kern, spreken we van een uitstulping van de tussenwervelschijf of discusprotrusie. Dit is in feite een voorstadium van een hernia en kan spontaan weer verdwijnen. Een hernia ontstaat meestal in de lendenwervelkolom, maar vaak ook in de hals.

Een hernia veroorzaakt lang niet altijd klachten. Zo hebben onderzoeken met een MRI-scan aangetoond dat veel volwassenen een uitstulping van de tussenwervelschijf hebben, zonder symptomen. Bij één op de vijf mensen stelde men zelfs meer uitgesproken afwijkingen vast zonder pijn of klachten.

Een hernia is meestal het gevolg van slijtage van de tussenwervelschijven. Hoe ouder we worden, hoe minder elastische deze schijven zijn. Daarbij drogen ze uit, waardoor ze zwakker en brozer worden en dus gemakkelijker scheuren. Heel zelden wordt een hernia veroorzaakt door een ongeval of ernstig letsel, wanneer de gelachtige kern van de tussenwervelschijf naar buiten puilt.

Meestal is een hernia het resultaat van verschillende factoren. Sommige patiënten hebben bijvoorbeeld een erfelijke aanleg, hoewel dit niet per se betekent dat ze ook effectief rugklachten zullen krijgen. Andere mogelijke risicofactoren zijn intensieve sportbeoefening, roken, een bovengemiddelde lichaamslengte of te weinig lichaamsbeweging. Zware lichamelijke arbeid, vooral als de rug veel wordt belast, en langdurig zitten kunnen eveneens een hernia in de hand werken. Voldoende bewegen, zoals wandelen, hardlopen en andere sporten, is essentieel, omdat de tussenwervelschijven alleen dan voldoende voedingsstoffen kunnen opnemen. Vanzelfsprekend dragen ook een gezond voedingspatroon en voldoende drinken bij aan gezonde tussenwervelschijven.

Een arts zal eerst in gesprek gaan met de patiënt en een lichamelijk onderzoek uitvoeren om de oorzaak van de rugklachten te achterhalen. Hiervoor is niet altijd een beeldvormende methode nodig. Zelfs als op een röntgenfoto of MRI-scan een uitstulping van een tussenwervelschijf zichtbaar is, betekent dit immers niet altijd dat dit ook de oorzaak is van de klachten. Als de uitstulping geen druk uitoefent op de omliggende zenuwen, treden er vaak helemaal geen symptomen op.

Aan de andere kant is een MRI-scan wel belangrijk als de patiënt last heeft van verlammingsverschijnselen in een arm of been, problemen ervaart met de blaas of darmen of rugpijn heeft die langer dan een paar weken aanhoudt en niet voldoende verbetert met een gewone behandeling, zoals medicatie of fysiotherapie.

Als de pijn bij een hernia zo erg is dat de patiënt nauwelijks nog kan bewegen, adviseert men in de acute fase meestal bedrust. Idealiter ligt men hierbij in een positie met de onderbenen in een hoek van 90° op een stoel of kussen. Dit vermindert de druk op de tussenwervelschijven. Ook een zijligging met licht opgetrokken knieën kan helpen. Men schrijft vaak ontstekingsremmende of pijnstillende medicatie voor tegen pijn, zoals ibuprofen, paracetamol of metamizol (Novaminsulfon). De arts in kwestie bepaalt altijd de geschikte medicatie. Als medicijnen echter onvoldoende helpen, schrijft men in sommige gevallen een opioïde pijnstiller voor, althans gedurende korte tijd. Daarbij gebruikt men af en toe ook spierverslappers tegen overmatige spierspanning, aangezien de rugspieren vaak verkrampt raken.

Zodra de patiënt weer enigszins pijnvrij kan bewegen, is het vooral belangrijk dat hij of zij in beweging blijft. Soms raadt men hiervoor fysiotherapie aan, onder begeleiding van een erkend fysiotherapeut. Deze maakt gebruik van mobiliserende oefeningen en laat de patiënt soms ook thuis oefeningen doen.

Bij bepaalde klachten, zoals het al eerder vernoemde Cauda-syndroom of verlammingsverschijnselen die niet verbeteren, is meestal een ziekenhuisopname nodig. Daar bepaalt een neurochirurg of een operatieve ingreep nodig is ter voorkoming van permanente zenuwschade. Tegenwoordig bestaan er verscheidene minimaal invasieve behandelingsmethodes om de uitpuilende tussenwervelschijf te verwijderen, door middel van speciale instrumenten of een laser. Een traditionele operatie onder narcose is aan de andere kant alleen nodig in ernstige gevallen.

Een hernia herstelt bij de meeste mensen binnen enkele dagen of weken vanzelf. Het herstel op zich is grotendeels de taak van het lichaam, maar medicatie kan wel helpen om de pijn en ontsteking te verminderen. De arts kan in bepaalde gevallen een laag gedoseerd antidepressivum voorschrijven om te voorkomen dat de pijn chronisch wordt. Dergelijke medicatie kunnen een invloed hebben op het zogenaamde pijngeheugen, dat een grote rol speelt bij chronische pijnklachten. Het pijngeheugen houdt in essentie in dat pijnprikkels blijven optreden, zelfs als de echte oorzaak ervan (zoals een hernia die inmiddels is genezen), verdwenen is. Sommige antidepressiva hebben trouwens op zichzelf een pijnstillend effect en versterken dus de werking van gewone pijnstillers. De arts in kwestie moet wel beoordelen of deze aanpak geschikt is, afhankelijk van de patiënt en situatie.

Langdurige rugklachten hebben niet alleen lichamelijke, maar ook psychologische implicaties. Zo kunnen stress, angst, onzekerheid en sombere gevoelens de subjectieve pijn erger maken. Dat is de reden waarom men naast medicijnen en fysiotherapie vaak ook psychotherapie aanraadt, zoals cognitieve gedragstherapie en programma’s voor pijnmanagement.

Als u aan een hernia lijdt, is het vooral belangrijk om weer in beweging te komen zodra dat enigszins pijnvrij mogelijk is. Na mobiliserende oefeningen kunt u voorzichtig beginnen met het versterken van de rugspieren. Rugklachten hangen vaak samen met te zwakke rompspieren, dus het is van belang om niet alleen de rug, maar ook de buikspieren te versterken. Deze laatste dragen bij aan een betere, stabiele houding en zorgen dat de wervelkolom minder belast wordt. Ook rekoefeningen zijn nuttig, omdat ze helpen voorkomen dat de spieren (zoals de hamstrings aan de achterkant van de benen) korter worden.

Naast doelgerichte oefeningen voor de rug moet de patiënt ook in het dagelijkse leven letten op zijn of haar lichaamshouding en correct leren bewegen. Een fysiotherapeut of persoonlijk programma kan helpen om correct te leren zitten, tillen, staan en wandelen.

Veel mensen die aan rugklachten lijden, hebben gedurende de jaren onbewust een verkeerde houding aangenomen, zoals een bolle rug of naar voren hangende schouders. Door dit te corrigeren, worden de klachten bij een hernia meestal ook minder.

Over het algemeen is elke vorm van lichaamsbeweging die geen pijn doet en de rug niet te veel belast goed voor de tussenwervelschijven. Hieronder een aantal voorbeelden:

• zwemmen
• wandelen
• nordic walking
• fietsen
• qigong
• yoga

<7ul>
Bespreek wel altijd met uw fysiotherapeut of arts welke sport het beste bij uw situatie en lichaam aansluit. Sportte u voor de hernia al regelmatig, bijvoorbeeld hardlopen of paardrijden? Dan kunt u dit meestal zonder problemen hervatten wanneer de hernia goed is hersteld.

Soms kan het helpen om uw voeding aan te passen, bijvoorbeeld als u gewicht wilt verliezen. Dit vermindert immers de belasting op de rug en dus ook het risico op een hernia. Besteed ook aandacht aan uw slaappatroon om beter te herstellen, want tijdens de slaap worden de tussenwervelschijven minder belast en nemen ze beter vocht op. Ten slotte mag u ook het belang van een goede slaaphouding en een geschikte matras niet onderschatten.

Gepubliceerd op: 06.10.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________