Galstenen - Oorzaken, symptomen en behandeling

Galstenen ontstaan wanneer de galvloeistof te veel cholesterol of bilirubine bevat en daardoor klonten gevormd worden. Dit leidt op zijn beurt soms tot krampen en pijn (ook wel kolieken) in de bovenbuik. Daarbij kunnen de urine en ontlasting verkleuren. Een arts stelt de diagnose meestal met een echografie. Een behandeling is alleen noodzakelijk als er effectief klachten zijn. Daarbij behandelt men de pijn vaak met medicatie. Men kan er ook voor kiezen om de galstenen operatief te verwijderen. Een gezonde levensstijl verkleint het risico op galstenen drastisch.

De galblaas, een orgaan aan de onderzijde van de lever, dient als opslagplaats voor de gal die er wordt aangemaakt. Galvloeistof is van belang voor de vertering van vetten uit voeding in de darm. Wanneer de samenstelling van deze vloeistof verandert (bijvoorbeeld door een verhoogd cholesterolgehalte) wordt deze dikker en harder, tot er uiteindelijk stenen ontstaan die zich afzetten in de galblaas.

Galstenen komen veel voor en iets vaker bij vrouwen dan bij mannen. Een van de mogelijke oorzaken is dat vrouwen meer oestrogeen aanmaken, een hormoon dat de samenstelling van gal rechtstreeks beïnvloedt. Ook overgewicht, diabetes mellitus type 2, bepaalde medicijnen en genetische factoren kunnen het risico vergroten. Recente onderzoeken tonen daarbij aan dat de manier waarop het lichaam galzuur verwerkt (het galzuurmetabolisme) en de darmflora of het microbioom een rol kunnen spelen.

We onderscheiden verschillende soorten galstenen op basis van waar ze voorkomen en hun samenstelling. Zo zijn er galstenen die zich in de galblaas zelf bevinden (galblaasstenen) en galstenen die in de galwegen voorkomen (galwegstenen). Galwegstenen zijn zeldzamer en ontstaan trouwens niet in de galwegen zelf, maar komen daar terecht vanuit de galblaas.

Daarbij maken we een onderscheid tussen verschillende soorten op basis van de samenstelling: cholesterolstenen, pigmentstenen en mengvormen. De consistentie van deze types varieert sterk en gaat van relatief zacht en brokkelig tot hard en compact. Cholesterolstenen komen het vaakst voor. Galstenen kunnen tot een paar centimeter groot worden en vaak ontstaan er meerdere tegelijkertijd.

Galstenen veroorzaken niet altijd klachten en soms blijven ze zelfs lang onopgemerkt. Men schat dat 15 tot 25% van de mensen die er last van hebben uiteindelijk symptomen ontwikkelen. Meestal gaat het dan om krampachtige pijn of kolieken in de rechterbovenbuik, vaak gepaard met een vol of opgeblazen gevoel en misselijkheid. De pijn straalt soms uit naar de rug of rechterschouder en wordt meestal erger na het eten van een vetrijke maaltijd. Deze kolieken houden tot een uur aan en worden daarna weer beter, maar in sommige gevallen keren ze regelmatig terug.

De symptomen bij galwegstenen zijn anders. Zo is de pijn iets meer verspreid, soms over de hele bovenbuik. Bij een verminderde afvoer van galvloeistof worden de huid en het oogwit soms geelachtig (men spreekt dan van geelzucht of icterus) door een ophoping van bilirubine, een specifieke kleurstof die het lichaam normaal gezien via de gal verlaat. Daardoor worden soms ook de ontlasting lichter en de urine donkerder van kleur (bruin tot een bierachtige kleur).

Als de pijn aanhoudt en de patiënt last krijgt van koorts kan er sprake zijn van een galblaasontsteking of cholecystitis. Dit is meestal het gevolg van een bacteriële infectie, die nog erger wordt door een verminderde afvoer van gal en irritatie van de galblaas en galwegen door stenen.

De lever maakt galvloeistof aan, dat de darmen helpt bij het verteren van vetten afkomstig uit voeding. Soms verandert de samenstelling van deze vloeistof, bijvoorbeeld als er te veel cholesterol in zit. Hierdoor zet de galvloeistof zich af, waardoor na verloop van tijd kleine, harde klontjes ontstaan: galstenen. Een verhoogd gehalte aan bilirubine is een andere mogelijke oorzaak en daarom maken we een onderscheid tussen cholesterolstenen en pigmentstenen.

Bij sommige mensen is het risico op galstenen groter. Hieronder een aantal indicatoren:

• Vrouwelijk geslacht (vooral tijdens de zwangerschap of bij sterke hormonale invloeden)
• Leeftijd van 40 jaar en ouder
• Overgewicht (obesitas)
• Erfelijke factoren
• Sedentaire levensstijl

Daarnaast kunnen bepaalde aandoeningen bijdragen tot de vorming van galstenen, zoals cystische fibrose of myotone dystrofie (MD), een zeldzame spierziekte.

Een arts stelt een diagnose op basis van een uitgebreide anamnese, een lichamelijk onderzoek en een bloedonderzoek. Op die manier achterhaalt men eventuele risicofactoren, zoals erfelijkheid en kan men de klachten, zoals pijn in de bovenbuik, beter vaststellen en behandelen.

De symptomen van galstenen komen echter ook bij veel andere aandoeningen voor, dus moet men deze eerst kunnen uitsluiten. Denk aan pancreatitis (ontsteking van de alvleesklier), dat ook buikpijn veroorzaakt.

Naast een gewone diagnose voert men meestal ook een echografisch onderzoek uit (of echo-endoscopie) om de aanwezigheid van galstenen in de galblaas te bevestigen.

Het is een stuk moeilijker om galstenen in de galwegen op te sporen. Als men vermoedt dat dit het geval is, voert men een zogenaamde echo-endoscopie uit, een speciale echografische techniek waarbij een flexibele endoscoop in de galwegen wordt ingebracht. Wanneer men hierbij op een galsteen stuit, verwijdert men deze direct met een ERCP (Endoscopische Retrograde Cholangio- en Pancreaticografie), een speciale endoscopische techniek. Bij deze aanpak stelt men dus een diagnose en voert men tegelijkertijd een behandeling uit.

Men behandelt galstenen meestal alleen als ze daadwerkelijk klachten veroorzaken. Afhankelijk van het soort en de ernst van de symptomen bestaan er verschillende opties:

Veelvoorkomende behandelingen:

• Pijnstillers: tegen buikkrampen en kolieken
• ERCP: endoscopische verwijdering van stenen in de galwegen
• Chemische behandeling: bepaalde medicijnen, zoals ursodeoxycholzuur, kunnen kleine en zachte stenen oplossen (dit is een zeldzame behandeling die een aantal maanden duurt)
• Operatie: verwijdering van de galblaas (cholecystectomie) bij chronische klachten

Vaak verwijdert men de galblaas om te voorkomen dat zich nieuwe galstenen vormen. Na de operatie nemen de galwegen de functie van de galblaas over, waardoor de levenskwaliteit meestal goed blijft.

Galstenen ook behandelen zonder klachten?
In zeldzame gevallen kan een behandeling zinvol zijn, zelfs als er geen symptomen optreden:

• Bij galstenen groter dan 3 cm
• Poliepen in de galblaas die groter zijn dan 1 cm
• Verkalkte galblaaswand (ook wel porseleingalblaas)

Galwegstenen
Galwegstenen verdwijnen soms vanzelf, maar als dat niet gebeurt of wanneer er klachten ontstaan, verwijdert men ze actief via een ERCP. Zo wordt de galstroom hersteld en is het risico op ontstekingen kleiner.

De typische symptomen van galstenen, zoals buikpijn, treden meestal op na het eten van bepaalde voedingsmiddelen, dus het is belangrijk om deze triggers te vermijden. Daarbij kan men galstenen voorkomen door de risicofactoren te beperken. Een evenwichtig, gezond voedingspatroon en een actieve levensstijl helpen tegen overgewicht en bevorderen de algemene gezondheid.

Gepubliceerd op: 03.06.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________