Decubitus – Oorzaken, symptomen en preventie

Met decubitus bedoelen we een doorligwond die meestal voorkomt bij bedlegerige mensen. Door het langdurige liggen oefent de zwaartekracht een constante druk uit op bepaalde lichaamsdelen. Doorligwonden ontstaan vaak op het stuitbeen en de hielen. De huid wordt zodanig belast dat er een open wond ontstaat, met hevige pijn als gevolg.

Wanneer de druk uiteindelijk vermindert, geneest de doorligwond over het algemeen binnen een paar weken, mits goede verzorging plaatsvindt. Men behandelt de wond met verbanden en, in ernstige gevallen, operatief. Heel zelden dringen pathogenen in de wond door, wat kan leiden tot bloedvergiftiging (sepsis). In dat geval schrijft men antibiotica voor.

Decubitus is de medische term voor drukwonden of doorligwonden op het lichaam, vaak in de vorm van open wonden. Mensen met een beperkte mobiliteit, bijvoorbeeld bij langdurige ziekte, verlamming of verzwakking, blijven vaak in eenzelfde positie liggen, waardoor de druk op bepaalde lichaamsdelen te groot wordt en de huid beschadigd raakt. De wond die hierdoor ontstaat, is meestal duidelijk begrensd. Vooral ouderen lijden eronder: in het ziekenhuis krijgt naar schatting ongeveer 30% van de oudere patiënten hier last van.

Doorligwonden gaan meestal gepaard met hevige pijn. We onderscheiden verschillende stadia naargelang de ernst van de wond:

• Stadium 1: De huid is rood, maar nog niet beschadigd. De getroffen plek voelt soms harder of juist zachter aan en kan ook warmer of kouder zijn.
• Stadium 2: De huid is licht en oppervlakkig beschadigd. Vaak zitten er schaafwonden op de bovenste huidlagen en lijkt de zweer op een blaar.
• Stadium 3: De wond is zeer diep en bereikt soms de vetlaag van de huid, die daaronder zichtbaar wordt. In het derde stadium is het weefsel ernstig beschadigd en zelfs gedeeltelijk afgestorven (necrose).
• Stadium 4: Alle huidlagen en het weefsel rondom zijn sterk beschadigd, waardoor soms botten en pezen zichtbaar worden.

Doorligwonden brengen voor veel mensen psychologische gevolgen met zich mee, omdat patiënten geneigd zijn zich uit schaamte te isoleren. Hierdoor is ook de kans op het ontwikkelen van een depressie groot en dan is psychotherapeutische hulp noodzakelijk.

Decubitus of doorligwonden ontstaan wanneer men tijdens een lange periode in dezelfde positie blijft liggen, waardoor de druk op bepaalde lichaamsdelen te groot wordt. Hierdoor vermindert na verloop van tijd de bloeddoorstroming. Een gevolg daarvan is dat het omliggende weefsel te weinig zuurstof en voedingsstoffen krijgen. De huid wordt dunner en er ontstaat een wond. Wanneer de hoge druk blijft aanhouden, kunnen er ook pijnklachten optreden op de getroffen plek.

Drukzweren of -wonden ontstaan vooral op plaatsen waar de botten zich direct onder de huid bevinden en er geen vetlaag is om bescherming te bieden tegen de hoge druk. Het gaat dan bijvoorbeeld om het stuitbeen, de hielen, de heup, het schouderblad, de oren en het achterhoofd.

Ook omgevingsfactoren hebben een invloed op het ontstaan van decubitus en de snelheid waarmee het zich ontwikkelt. Het soort ligoppervlak speelt hierbij een grote rol en of er sprake is van wrijving, net als de lichaamsbouw en het lichaamsgewicht. Een hoog lichaamsgewicht vergroot de plaatselijke druk op kwetsbare lichaamsdelen en zorgt dus voor een grotere belasting dan bij lichte personen. Aan de andere kant hebben patiënten met een laag lichaamsgewicht (bijvoorbeeld door ondervoeding) vaak te weinig vetweefsel om de druk op te vangen.

Andere factoren die het risico op doorligwonden vergroten:

• Verlamming, wanneer dit leidt tot een beperkte mobiliteit
• Diabetes: diabetespatiënten ontwikkelen soms neuropathie (zenuwaandoening), waardoor ze pijn minder goed aanvoelen
• Problemen met de doorbloeding
• Incontinentie
• Onvoldoende vochtinname
• Infecties

Zorgprofessionals bepalen of iemand last heeft van doorligwonden door middel van een wondanamnese, waarbij men de wond beoordeelt op locatie, grootte, diepte en geur. Op basis daarvan stelt men vast in welk stadium de wond zich bevindt en kiest men een passende behandeling. Vanaf stadium 2 neemt men meestal een wonduitstrijkje af om in een laboratorium te bepalen of er een infectie is.

In sommige gevallen is het moeilijk om de diepte van de wond en het stadium te bepalen, bijvoorbeeld omdat er een korstlaagje op de wond zit (een natuurlijk beschermingsmechanisme van het lichaam). Men moet deze beschermlaag dan meestal eerst verwijderen.

Bij het behandelen van decubitus probeert men vooral de druk van de getroffen lichaamszone weg te nemen, zodat de wond kan genezen. Een behandeling duurt gemiddeld een paar weken tot een paar maanden, afhankelijk van de ernst. We onderscheiden twee primaire behandelingsmethodes: causale therapie en lokale therapie.

Causale therapie

Drukvermindering: Wanneer een specialist een doorligwond vaststelt, vermindert men eerst en vooral de druk op de getroffen plek om de doorbloeding te verbeteren en verdere belasting en schade te voorkomen. Er zijn verschillende manieren om dat te doen:

• Regelmatig de houding veranderen bij bedlegerige mensen
• Zo veel mogelijk en regelmatig opstaan en rechtop zitten
• Een zacht matras of (zit)kussen gebruiken

Gezonde voeding: De patiënt moet voldoende calorieën, vitamines en mineralen binnenkrijgen om de genezing te bevorderen.

Pijntherapie: Doorligwonden veroorzaken vaak veel pijn, die men met medicatie kan behandelen. Sommige mensen hebben baat bij een dagboek om het pijnverloop bij te houden. Een goede pijnbehandeling verbetert trouwens ook de mobiliteit, waardoor de druk op de getroffen zone vermindert.

Lokale therapie

Bestrijding van infecties: Ziekteverwekkers (pathogenen) die in de wond terechtkomen en deze infecteren, kunnen het genezingsproces vertragen. In ernstige situaties leidt dit tot sepsis of bloedvergiftiging. Meestal schrijft men antiseptica en antibiotica voor tegen infecties.

Wondreiniging: In de laatste stadia sterft het omliggende lichaamsweefsel soms af (necrose) en moet men dit verwijderen, een pijnlijke behandeling die men onder lokale verdoving uitvoert.

Wondverzorging: Het is van levensbelang om de doorligwonden regelmatig en correct te reinigen. Afhankelijk van het stadium en het genezingsproces gebruikt men hiervoor aangepaste verbanden. Gewoon gaas is meestal geen goede optie, omdat dit in de wond kan blijven kleven. Men kiest in plaats daarvan voor een vochtige wondbehandeling met polyurethaanverband, hydrocolloïde verbanden of schuimverband, die de wond vochtig houden en tegelijkertijd overtollig vocht absorberen.

De behandeling van decubitus verloopt altijd volgens een vaste structuur en op basis van de persoonlijke situatie. Afhankelijk van de situatie kiest men soms ook voor aanvullende therapieën:

• Elektrotherapie: Men dient elektrische impulsen toe op de huid via elektroden om de doorbloeding te verbeteren en de celregeneratie te bevorderen.
• Vacuümtherapie (of negatieve druktherapie): Bij deze behandeling sluit men de wond luchtdicht af, waarna die aangesloten wordt op een pomp die een onderdruk creëert. Dit zorgt ervoor dat de wond vochtig blijft en dat overtollig vocht wordt afgevoerd.
• Operatieve behandelingen: We maken een onderscheid tussen huidtransplantaties en flapchirurgie. Bij een huidtransplantatie bedekt men de open wond met huid afkomstig van een ander lichaamsdeel. Dit versnelt het genezingsproces. Bij flapchirurgie verwijdert men eerst de doorligwond en vervangt men het oorspronkelijke weefsel door weefsel van een ander lichaamsdeel.

Denkt u last te hebben van een doorligwond? Neem dan direct contact op met uw arts om een aangepaste behandeling te kiezen en wacht niet af tot de wond vanzelf geneest.

Ook een speciale matras en kussen kunnen interessant zijn, om de druk op de getroffen plaats te verminderen. In sommige gevallen betaalt de ziekteverzekering de kosten daarvoor gedeeltelijk of zelfs volledig terug. Vraag hierover gerust advies bij uw zorgspecialist.

Probeer de wrijving zo veel mogelijk te verminderen, door het getroffen lichaamsdeel niet te schuren of te trekken. Gebruik idealiter beddengoed uit materialen die weinig wrijving veroorzaken.

Als u last heeft van incontinentie, vervang verbanden of luiers dan regelmatig. Anders kan de huid geïrriteerd raken door urine of ontlasting en de bacteriën die erin zitten. Hierdoor kunnen nieuwe doorligwonden ontstaan en bestaande wonden erger worden.

Een gezonde levensstijl is een van de beste manieren om doorligwonden te voorkomen, met een focus op evenwichtige voeding. Drink voldoende om te voorkomen dat de huid uitdroogt en zwakker wordt. Een hydraterende crème houdt de huid dan weer soepel en veerkrachtig.

Gepubliceerd op: 07.07.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________