Amandelstenen – Oorzaken, symptomen en behandeling

Amandelstenen, ook wel tonsillolieten, zijn ronde, geelachtige afzettingen van een paar millimeter groot in de amandelen. Ze bestaan uit afgebroken cel- en voedselresten die zich in de groeven van de amandelen ophopen en daar hard worden.

Vaak zijn er geen opvallende symptomen, maar in sommige gevallen leiden amandelstenen wel tot een slechte adem, problemen met slikken, een prikkende pijn en een kriebelhoest. In dergelijke gevallen bieden een mondspoeling, speciaal zuigbuisje of het verwijderen van de stenen door een (tand)arts meestal uitkomst.

Als amandelstenen steeds opnieuw terugkeren en dus chronisch worden, verwijdert men ze in zeldzame gevallen soms operatief. Dit wordt door de meeste professionals echter afgeraden.

Amandelstenen zijn ronde, vaak geel-witachtige of grijze afzettingen in de amandelen (tonsillen). Ze worden zichtbaar wanneer ze uit de zogenaamde amandelcrypten naar buiten komen. De stenen komen meestal voor op de amandelen in het gehemelte, maar soms ook in de keel.

Tonsillolieten zijn opgebouwd uit afgebroken celresten of voedselresten die hard worden. Vandaar de naam amandelstenen, ook wel tonsilstenen. Ze komen wereldwijd voor, zijn meestal tussen de 1 en 5 mm groot en soms zichtbaar wanneer de patiënt de mond opent.

Amandelstenen worden vaak verward met amandelontsteking, ook wel tonsillitis. Deze laatste aandoening wordt echter veroorzaakt door een bacteriële of virale infectie, met een geelachtige afzetting op de amandelen bestaande uit pus en hevige keelpijn. Een belangrijk verschil tussen beide aandoeningen is dat een amandelontsteking meestal gepaard gaat met koorts en vermoeidheid en amandelstenen niet.

De amandelen bevinden zich links en rechts in het gehemelte en zijn een belangrijk onderdeel van het immuunsysteem van het lichaam. Ze beschermen de luchtwegen en dus het lichaam tegen pathogenen en bevatten kleine inkepingen of plooien (ook wel crypten), waardoor ze een groter oppervlak krijgen. Dit versterkt hun beschermende werking.

Wanneer bacteriën in de mondholte terechtkomen, nemen de amandelen deze op om ze door de immuuncellen onschadelijk te laten maken. Hierdoor sterven de pathogenen af. De celresten van die ziekteverwekkers hopen zich op in de plooien van de amandelen en vaak komen daar ook voedselresten terecht. De mengeling van die twee stoffen hardt na verloop van tijd uit door de afzetting van calciumzouten, afkomstig uit mineralen in het speeksel, een proces dat men calcificatie noemt. Daarbij kan afgescheiden slijmvlies zich soms met de amandelstenen vermengen en deze bedekken. Wanneer de afzetting groter blijft worden, krijgt deze uiteindelijk de vorm van een witachtig steentje in de amandelen.

Amandelstenen zijn een voedingsbodem voor bacteriën, die de amandelsteen geleidelijk aan kunnen afbreken. Soms komen bij dit proces zwavelhoudende afbraakproducten vrij, wat in bepaalde gevallen slechte adem (halitose) veroorzaakt.

Amandelstenen blijven vaak lange tijd onopgemerkt, omdat ze meestal weinig tot geen klachten veroorzaken. In veel gevallen ontdekt men ze per toeval tijdens een tandheelkundig onderzoek, bijvoorbeeld door middel van een orthopantomogram (OTP), een röntgenopname van de bovenkaak en onderkaak. Hoe groot de amandelstenen zijn, hangt vooral af van de concentratie mineralen. Meestal zijn ze ook zichtbaar op een CT-scan (computertomografie).

Amandelstenen zijn meestal niet gevaarlijk en moeten dus ook niet behandeld worden, zeker als ze slechts milde klachten veroorzaken die geen of weinig effect hebben op de levenskwaliteit. Als er toch behandeld wordt, gebeurt dit doorgaans bij een keel-, neus- en oorarts (KNO-arts).

Treden er toch vervelende of storende symptomen op? Dan kiest men voor een van onderstaande behandelingen:

• Roeder-methode: Hierbij gebruikt men een zuigglas, een speciaal glas dat op de huid of rechtstreeks op de amandelstenen wordt geplaatst, waarna men een onderdruk creëert om de steen los te krijgen. Deze techniek behoort tot de natuurgeneeskunde en de effectiviteit ervan is niet wetenschappelijk bewezen.
• Cryptolyse: Cryptolyse is een operatieve behandeling waarbij men het oppervlak van de amandelen vlak maakt. Dit zorgt ervoor dat de zogenaamde crypten of groeven effen worden, waardoor celresten en mineralen zich minder gemakkelijk kunnen ophopen. Cryptolyse wordt meestal onder lokale verdoving uitgevoerd en door middel van elektrische stroom of een laser (lasertonsillotomie). Bij een laser verwijdert men de bovenste cellaag van het weefsel, waardoor de groeven verdwijnen. Bij elektrische stroom of coagulatie verschroeit men een bepaalde hoeveelheid amandelcrypten.
• Verwijdering van de amandelen: De enige manier om te voorkomen dat amandelstenen terugkeren, is door ze volledig te verwijderen met een tonsillectomie. Deze methode wordt door de meeste zorgprofessionals afgeraden, omdat de amandelen een belangrijke functie hebben in het afweersysteem van het lichaam. Overleg deze aanpak daarom altijd eerst met uw arts.

U kunt het risico op het ontwikkelen van amandelstenen en de symptomen die ermee gepaard gaan op verschillende manieren zelf beperken. Een goede mondhygiëne is essentieel, vooral omdat dit ook bijdraagt aan een goede algemene gezondheid.

In sommige gevallen is het zinvol de amandelen te reinigen door middel van een monddouche, om amandelstenen te voorkomen en/of bestaande klachten te verminderen. Maak daarbij regelmatig de tong schoon met een speciaal borsteltje, want ook daar kunnen zich mineralen en celresten ophopen.

Als u al last heeft van amandelstenen, borstel de amandelen tijdens het tandenpoetsen dan voorzichtig. Deze maatregelen kunnen helpen, mits u ze correct uitvoert, en zijn vooral geschikt voor mensen die geen last hebben van een sterk kokhalsreflex. Het is onverstandig amandelstenen zelf te verwijderen, vanwege het risico op verwondingen bij het gebruik van een scherp voorwerp. Daarbij kunnen hierdoor bacteriën in de bloedbaan terechtkomen (bacteriëmie) met mogelijk een infectie tot gevolg. Bespreek een eventuele behandeling daarom altijd eerst met uw arts.

Soms komen amandelstenen spontaan los, maar zelfs dan kunnen ze opnieuw ontstaan. Gebruik eventueel mondwater als u last heeft van een slechte adem om de sterke, zwavelachtige geur tegen te gaan.

Gepubliceerd op: 21.07.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________