Amandelontsteking – symptomen, oorzaken en behandeling

De amandelen spelen een belangrijke rol in het immuunsysteem van het lichaam. Juist daarom krijgen kinderen tijdens hun eerste levensjaren vaak een amandelontsteking, ook wel tonsillitis genoemd. Veelvoorkomende symptomen daarbij zijn koorts, keelpijn en gezwollen amandelen en lymfeklieren. De meeste infecties genezen gelukkig zonder behandeling binnen één tot twee weken. Complicaties komen maar zelden voor. In sommige gevallen schrijft men antibiotica voor, bijvoorbeeld als het gaat om een ernstige bacteriële infectie.

Vroeger raadde men al bij een eerste amandelontsteking meteen een operatieve ingreep aan, althans bij kinderen. Tegenwoordig doet men dat echter alleen nog bij terugkerende infecties of ernstige complicaties.

Een amandelontsteking of tonsillitis is een pijnlijke infectie van de amandelen in de keel, die zich aan weerszijden van de keel bevinden. Meestal ontstaat deze infectie plotseling en heeft men last van koorts, keelpijn en moeilijkheden met slikken.

Een eerste infectie wordt doorgaans veroorzaakt door een virus in plaats van een bacterie. De ziekteverwekkers verspreiden zich via druppelinfectie, bijvoorbeeld als iemand hoest, niets of gewoon praat, waarna ze de amandelen van de nieuwe gastheer infecteren. Naast een acute vorm bestaat er ook een chronische. Meestal geneest de infectie zonder verdere complicaties. Houden de klachten langer dan drie maanden aan? Dan spreken we medisch gezien van chronische tonsillitis. Hoewel de ziekte op elke leeftijd kan voorkomen, worden vooral kinderen en jongeren getroffen.

Als de infectie het gevolg is van een verkoudheidsvirus, kunnen ook een loopneus en hoesten voorkomen. Wanneer de ontsteking zich uitbreidt naar de keel, spreken we van faryngitis of keelontsteking.

Bij kinderen komen vaak ook atypische symptomen voor, waaronder buikpijn en misselijkheid, soms met braken. Interessant om te weten is dat de symptomen bij een chronische amandelontsteking vaak veel minder uitgesproken zijn. Men heeft dan bijvoorbeeld last van een voortdurende kriebel in de keel en gezwollen lymfeklieren.

Er kunnen complicaties optreden wanneer een infectie met ettervorming niet goed geneest en blijft terugkeren. Dan bestaat de kans op een chronische infectie. Heel zelden leidt dit tot gevaarlijke bijkomende aandoeningen, zoals:

• Reumatische koorts
• Verschillende vormen van hartontsteking (myocarditis)
• Nierontsteking
• Gewrichtsontstekingen

Een arts kan de bron van de infectie, dus de amandelen zelf, eventueel operatief verwijderen om het risico op deze complicaties te beperken. De ontsteking kan zich immers uitbreiden naar ander weefsel, met een goed zichtbaar etterig keelabces (of peritonsillair abces) als gevolg. In dat geval krijgt de patiënt vaak opnieuw koorts, maar ook pijn bij het slikken en in het oor en moeite met het openen van de mond. Als het virus of de bacterie dan in de bloedbaan terechtkomt, kan er zelfs sepsis of bloedvergiftiging optreden, een medische noodsituatie die directe behandeling vereist.

Tonsillitis ontstaat meestal door een virusinfectie, zoals een adenovirus of parainfluenzavirus (PIF). Een kleiner aandeel wordt veroorzaakt door bacteriën en dan specifiek de groep A-streptokokken. Aan de andere kant komen infecties met Haemophilus influenzae, stafylokokken en pneumokokken veel minder vaak voor. Na een eerste, virale infectie ontstaat vaak een zogenaamde superinfectie, waarbij de amandelen ook worden getroffen door bacteriën. Dit gebeurt vaak wanneer de amandelen niet goed genezen of de infectie blijft terugkeren. Ook gemengde infecties met verschillende soorten bacteriën kunnen hierbij een rol spelen.

De arts zal eerst uitgebreid onderzoek doen naar de klachten van de patiënt en daarna de keelholte en lymfeklieren onderzoeken. Hij of zij schat op basis van bepaalde symptomen in of het gaat om een virale of bacteriële infectie. In dat laatste geval zijn de amandelen vaak gezwollen en bedekt met een aanslag. Ook koorts komt vaak voor bij een bacteriële infectie, maar vreemd genoeg treedt er geen hoest op.

Bij vermoeden van een bacteriële amandelontsteking voert men soms een sneltest op streptokokken uit, bij de dokter zelf of in het labo. Meestal is een bloedonderzoek niet nodig, maar soms doet men het toch om andere aandoeningen uit te sluiten. Het is heel belangrijk dat de arts de symptomen van tonsillitis kan onderscheiden van andere infectueuze ziektes, zoals de ziekte van Pfeiffer (mononucleose of klierkoorts) en roodvonk.

Meestal behandelt men de typische klachten van amandelontsteking (waaronder keelpijn en koorts) met gewone pijnstillers, zoals ibuprofen en paracetamol. Als het gaat om een bacteriële infectie, schrijft de arts eventueel antibiotica voor. Bij chronische of ernstige klachten verwijdert men de amandelen soms gedeeltelijk of helemaal via een operatieve ingreep.

Bij een acute ontsteking is het belangrijk dat u voldoende rust, zodat het lichaam kan genezen en de symptomen niet erger worden. Pijnstillers kunnen helpen, net als huismiddeltjes, zoals gorgelen met zout water en thee met salie of kamille. Veel mensen hebben ook baat bij keelpastilles en zuigtabletten tegen de keelpijn. Ten slotte kan een warm of koud vochtig kompres tegen de hals helpen. Vermijd zure dranken, vruchtensap en sterk gekruide gerechten en rook liever niet, want anders raakt uw keel sneller geïrriteerd.

Gepubliceerd op: 29.09.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________