Staar – Symptomen, behandeling en kenmerken

Staar – ook wel cataract in medische termen – is een oogaandoening waarbij de lens van het oog vertroebelt, waardoor het zicht wazig wordt en kleuren minder intens lijken. Staar kan in sommige gevallen en zonder behandeling zelfs leiden tot blindheid. De enige behandeling voor staar is een operatie, waarbij men de ooglens verwijdert en vervangt door een kunstmatige lens.

Staar is een oogaandoening waarbij de ooglens geleidelijk aan vertroebelt, waardoor het lijkt alsof u door een mistlaagje of nevel kijkt. Het zicht wordt wazig en de gezichtsscherpte vermindert. Wanneer staar niet behandeld wordt en verergert, kan het zelfs leiden tot blindheid. Gelukkig komt dat tegenwoordig veel minder vaak voor, te danken aan de moderne operatietechnieken.
Staar komt meestal voor in beide ogen, maar soms vermindert het zicht in één oog sneller dan in het andere. De aandoening treft vooral mensen ouder dan 60 jaar. In dat geval spreken we ook wel van ouderdomsstaar.
Bij staar of cataract raakt niet altijd de hele lens beschadigd: dit kan beperkt blijven tot bepaalde delen. Op basis daarvan kunnen we verschillende subtypes van de ziekte onderscheiden:

• Corticale cataract, waarbij het voorste deel (de zogenaamde schors) van de lens vertroebeld is. Bij deze variant raakt men vooral snel verblind door licht.
• Subcapsulaire cataract, waarbij de vertroebeling optreedt onder het lenskapsel of lenszakje, de buitenste laag van de lens. Dit subtype vordert snel en komt relatief veel voor bij jongere mensen.
• Nucleaire cataract of kernstaar: de patiënt ervaart hierbij vooral moeite met scherp zien op grote afstanden. Dit type vordert meestal langzaam.

Het belangrijkste kenmerk van staar is een afname van het gezichtsvermogen. Bij bepaalde vormen, zoals kernstaar, krijgt de patiënt in het begin soms zelfs last van bijziendheid, maar dat moet wel eerst door een specialist worden vastgesteld. Mensen die vóór het oplopen van staar verziend waren, zien dan tijdelijk beter zonder bril. Dit effect is echter van korte duur, want het gezichtsvermogen neemt alleen maar verder af. Wanneer staar erger wordt en de patiënt steeds minder goed ziet, loopt hij of zij ook een groter risico op vallen en verwondingen.

Na verloop van tijd neemt men kleuren minder goed waar en wordt men gevoeliger voor fel licht. Zonlicht kan de patiënt ernstig verblinden en een onaangenaam gevoel veroorzaken. Hetzelfde geldt voor de koplampen van andere auto’s tijdens het rijden in het donker. De symptomen van staar hangen vooral af van de oorzaak en plaats in het oog. Bij corticale cataract ervaart men bijvoorbeeld vooral licht als storend.

De symptomen van staar ontwikkelen zich meestal geleidelijk aan. In het beginstadium kan een bril helpen om beter te zien, maar zodra het zicht volledig vertroebelt, heeft dit geen effect meer. Een gespecialiseerde behandeling is dan noodzakelijk om blindheid te voorkomen.

De ooglens is een belangrijk onderdeel van het visuele zintuig en essentieel om beelden scherp en duidelijk op het netvlies te vormen. Bij vertroebeling van de lens is het zicht niet meer helder en neemt men beelden wazig waar, alsof men door mist of nevel kijkt. Bij sommige patiënten vertroebelt het zicht snel, bij anderen juist langzaam.

Hoewel de precieze oorzaak van staar nog niet helemaal bekend is, kunnen onderstaande factoren er wel aan bijdragen:

• Leeftijd
• Stofwisselingsziekten, zoals diabetes
• Genetische factoren
• Andere aandoeningen, bijvoorbeeld erfelijke ziektes
• Een vroegere oogziekte, oogletsel of oogontsteking
• Ondervoeding en dus een tekort aan voedingsstoffen
• Langdurig gebruik van bepaalde medicijnen, zoals corticosteroïden (cortisone)
• Ernstige bijziendheid
• Overmatige blootstelling aan straling, zoals röntgen- of uv-straling

Heel af en toe is staar aangeboren. Opvallend genoeg is de kans daarop groter wanneer de moeder tijdens de zwangerschap rodehond (rubella) of mazelen heeft gehad.

Men voert een aantal oogonderzoeken uit om te bepalen of een patiënt staar heeft. Door middel van visuele tests kan men achterhalen of en in welke mate het gezichtsvermogen verminderd is. Vervolgens gebruikt de arts een zogenaamde spleetlamp om de oorzaak van het probleem te achterhalen en te weten of de patiënt effectief staar heeft. Zo’n lamp dient vooral om het netvlies te onderzoeken. Heeft de ooglens een grijsgele kleur? Dan gaat het waarschijnlijk om staar. Dat is trouwens de oorsprong van een andere naam voor staar: ‘grauwe staar’, vroeger ook wel ‘grijze staar’.

Soms moet men ook oogdruppels toedienen tijdens een onderzoek, om de pupillen te verwijden en zo de achterste delen van het oog beter te kunnen zien. Dit vergemakkelijkt de test en houdt het hele proces pijnloos. Een bijeffect is wel dat de oogdruppels een paar uur het zicht vertroebelen. Autorijden is dan afgeraden en patiënten nemen best ook een begeleider mee.

De ooglens wordt bij staar niet vanzelf minder troebel en er bestaan ook geen medicijnen voor. De enige mogelijke behandeling is een operatieve ingreep (een zogenaamde cataractextractie). Hierbij verwijdert men de beschadigde lens en vervangt men die door een kunstmatige. De staaroperatie is een van de meest uitgevoerde ingrepen in heel Europa.

Tegenwoordig helpen staaroperaties niet alleen om het gezichtsvermogen te verbeteren, maar zorgen ze er ook voor dat patiënten geen bril meer hoeven te dragen, aangezien men tijdens de ingreep ook meteen refractieafwijkingen corrigeert. Na de ingreep krijgt de patiënt antibiotische oogdruppels toegediend, volgens een strikt schema en een vaste dosis.

We onderscheiden verschillende operatiemethodes voor staar:

Extracapsulaire cataractextractie (ECCE):
Hierbij maakt men een klein sneetje in het lenszakje of lenskapsel, het omhulsel van de lens. Vervolgens verwijdert men de lens en plaatst men een kunstmatige. Dit is de meest uitgevoerde behandeling.

Intracapsulaire cataractextractie (ICCE):
Deze methode wordt minder vaak toegepast, meestal wanneer de patiënt te maken krijgt met bijkomend oogletsel en de lens daardoor in een andere positie is komen te staan. Bij een ICCE verwijdert en vervangt men het volledige lenskapsel.
Bij elk van de twee bovenstaande ingrepen zijn er trouwens verschillende manieren om de lens te verwijderen:
• 1. Echografie (ultrasoon): Men maakt een kleine opening om de lens te bereiken, te verpulveren en weg te zuigen.
• 2. Laser: Hierbij maakt men een klein sneetje in de lens om die vervolgens te verwijderen met laserstraling.

Bij bovenstaande ingrepen is het meestal niet nodig om de wondjes te hechten, gewoonweg omdat ze zo klein zijn. Wel noodzakelijk is plaatselijke verdoving met oogdruppels of een injectie dicht bij het oog. In zelfdame gevallen kiest men voor volledige narcose. De ingreep duurt meestal niet langer dan 10 minuten en is poliklinisch van aard, wat betekent dat de patiënt dezelfde dag weer naar huis kan. Daarbij opereert men altijd slechts één oog per ingreep. Bij patiënten met staar in beide ogen opereert men het tweede oog meestal de dag erna, maar soms ook een paar maanden later.

Elke operatieve ingreep brengt risico’s met zich mee en bij staar is er een kans dat de oogstructuren, zoals het lenskapsel, de iris of de oogbol zelf beschadigd raken. Hoe groot dat risico is, hangt vooral af van of de patiënt nog andere oogaandoeningen heeft. We raden daarom aan om eventuele complicaties met uw arts te bespreken en ook een geschikt moment te kiezen voor een ingreep.

Ondanks de risico’s is een staaroperatie een gewone ingreep die meestal zonder complicaties verloopt. In zeldzame gevallen treden er wel problemen op, bijvoorbeeld wanneer het netvlies loskomt of in het geval van een infectie, wat kan voorkomen wanneer tijdens de ingreep zelf bacteriën in het oog terechtkomen. In dat geval schrijft men antibiotica voor.

Na de ingreep blijft het oog een paar dagen afgedekt ter bescherming, ten minste als het andere oog de dag erna niet wordt geopereerd. Sommige mensen krijgen naderhand last van zwelling en jeuk in het oog, maar die klachten verdwijnen meestal vanzelf. Het kan aan de andere kant wel weken of zelfs maanden duren voor de patiënt weer even scherp ziet met de nieuwe lens. Het uiteindelijke gezichtsvermogen is echter niet afhankelijk van de mate van vertroebeling van de oorspronkelijke lens.

Het is beter om ten minste gedurende enkele dagen na de operatie niet met de auto te rijden, maar daarna kunt u uw dagelijkse activiteiten gewoon hervatten. Overleg wel altijd met uw arts welke activiteiten u wel of niet kunt doen. Hij of zij zal ook een aantal bijkomende afspraken inplannen om het herstel op te volgen. In sommige gevallen krijgen patiënten last van nastaar, waarbij het lenskapsel troebel wordt. Dit brengt vaak nieuwe klachten met zich mee. Men behandelt dit met een korte laseringreep om het lenskapsel te openen. Hierdoor vangt het netvlies weer licht op en is de gezichtsscherpte beter.

Uw arts bespreekt altijd de verschillende mogelijkheden en onderzoekt welk type het beste geschikt is. Daarbij bepaalt men tijdens de eerste oogonderzoeken ook welke lenssterkte nodig is voor een optimaal zicht. Een kunstlens kan, in tegenstelling tot een echte ooglens, niet troebel worden en gaat in theorie dus uw hele leven lang mee.

Aangezien leeftijd een van de grootste risicofactoren is van staar, is de kans groot dat u er op een bepaald moment in uw leven mee te maken krijgt. Gelukkig kunt u het risico wel beperken:

• Draag altijd een zonnebril bij fel zonlicht, ter bescherming van de ogen.
• Neemt u corticosteroïden (medicatie met cortisone)? Bespreek dan eventueel met uw arts of er alternatieven zijn.
• Zorg voor een gezonde levensstijl en stop met roken.

Als u daadwerkelijk staar heeft, raden we aan om regelmatig uw ogen te laten controleren door een specialist. Hij of zij volgt het verloop van de aandoening op en kan indien nodig een operatieve ingreep aanraden.

Gepubliceerd op: 18.03.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________