Scoliose – Oorzaken, symptomen en behandeling

Scoliose is een aangeboren afwijking van de wervelkolom waarbij de ruggenwervels naar één kant buigen en de wervelkolom als geheel meetrekken. Hierdoor ontstaan vaak rugklachten en een opvallende, gebogen houding. De diagnose voor scoliose wordt over het algemeen gesteld tussen het tiende en twaalfde levensjaar, maar meestal blijft de oorzaak onbekend. Scoliose is zelden het gevolg van een spier- of zenuwaandoening, maar vaak van een verschil in lengte tussen het linker- en rechterbeen. In dat geval schrijft men orthopedische inlegzolen voor om het verschil te compenseren. Andere mogelijke behandelingen zijn fysiotherapie of een korset, om te voorkomen dat de kromming van de wervelkolom erger wordt. In ernstige gevallen voert men een operatie uit aan de ruggenwervels om deze vast te zetten. Op die manier komt de wervelkolom weer recht te staan.

Adolescente idiopathische scoliose veroorzaakt initieel vaak geen pijn, maar wel wanneer de ruggengraat volgroeid is. Mogelijke klachten zijn dan:

• Rugpijn, vooral in de onderrug, vaak het gevolg van spierspanning
• Pijn en spanningen in de schouders en nek of daarrond
• Zichtbare vervorming, zoals een gebogen rug, een bult op de ribben of bij de lendenwervels
• Beperkte mobiliteit van de wervelkolom, vooral bij ernstige vervorming
• In zeldzame gevallen en bij ernstige scoliose (waarbij de kromming meer dan 50 graden is), kan men zelfs last krijgen van ademhalingsproblemen en hartproblemen door de druk op de longen en het hart.

Volwassen patiënten met scoliose hebben snel last van een verminderde beweeglijkheid van de wervelkolom, omdat er vaker sprake is van een degeneratieve aandoening. Dit werkt ook chronische pijn en een verminderde mobiliteit in de hand in het dagelijkse leven.

Pijn bij scoliose heeft vaak verschillende oorzaken. Zo kunnen naast de mechanische belasting door een vervorming ook andere factoren een rol spelen, zoals problemen met de zenuwen of de spieren.

De precieze oorzaak van scoliose is tot nu toe nog niet bekend. In 80 tot 85% van de gevallen gaat het om idiopathische scoliose, wat inhoudt dat de kromming van de ruggenwervel niet veroorzaakt wordt door een bekende onderliggende aandoening. Adolescente scoliose wordt meestal gediagnosticeerd tijdens de groeispurt in de puberteit. Het is dan vooral belangrijk om te voorkomen dat de ruggenwervel verder komt, bijvoorbeeld met therapie, omdat de botten nog niet volgroeid zijn.

Bij idiopathische scoliose beschouwt men genetische aanleg als een belangrijke risicofactor. De erfelijkheid van deze aandoening wordt nauwkeurig gedocumenteerd en recente genetische studies hebben wel degelijk genetische markers gevonden die kunnen leiden tot een verhoogd risico op scoliose.

Bij volwassenen ontstaat scoliose ofwel uit zichzelf, ofwel is het een voortzetting van adolescente scoliose. Ook hebben volwassenen vaak last van de aandoening door slijtage van de ruggenwervels, waardoor deze krom worden. Andere mogelijke oorzaken zijn blessures en ongevallen waarbij de ruggenwervels onder hoge druk komen te staan.

Vervolgens kan ook een verschil in beenlengte tussen het linker- en rechterbeen van 1,5 tot 2 centimeter scoliose in de hand werken. Hierdoor komt het bekken scheef te staan, waardoor de wervelkolom mee scheef groeit. Gelukkig kan men dit verschil meestal corrigeren met orthopedische inlegzolen.

Bij vermoeden van scoliose plant men een aantal controles in met de patiënt om de ontwikkeling van de wervelkolom te bekijken. Zo’n traject duurt meestal tussen de drie en zes maanden. Naast een diepgaande anamnese voert men ook meerdere lichamelijke onderzoeken uit. De specialist controleert hierbij onder andere de stand van het bekken om te bepalen of de scoliose het gevolg is van een verschil in beenlengte.

Een bekende test voor scoliose is de zogenaamde Adams-vooroverbuigingstest. Een eventuele kromming van de ruggenwervel wordt immers duidelijker wanneer de patiënt voorover buigt, met de armen naast het lichaam naar beneden. De kant van het lichaam waar de wervelkolom naartoe gedraaid is, komt dan naar voren. Daarbij neemt men ook soms röntgenfoto’s om scoliose vast te stellen.

Er bestaan verschillende behandelingen voor scoliose, afhankelijk van de ernst van de symptomen en de oorzaak. Als de kromming het resultaat is van een verschil in beenlengte, schrijft men meestal orthopedische inlegzolen voor.

Is de precieze oorzaak onbekend? Dan bepaalt men eerst hoe sterk de wervelkolom gekromd is, door middel van de zogenaamde cobbse hoek, die de graad van kromming weergeeft. Daarbij onderzoekt men hoe ‘rijp’ of volgroeid de ruggengraat is volgens de Risser-stadia. Een waarde van nul op deze schaal betekent dat de wervels nog niet volgroeid zijn. De waarden 1 tot 5 geven weer in welke mate de groeischijven al gesloten zijn. Dit is belangrijk bij scoliose op jonge leeftijd, omdat de kromming van de ruggengraat vooral toeneemt tijdens de groei. Hoe vroeger men de aandoening vaststelt en hoe sneller men de patiënt behandelt, hoe meer men dit kan beperken.

Afhankelijk van de uitkomst van de test met de cobbse hoek en de Risser-stadia bepaalt men de beste behandeling. Milde scoliose (met een kromming van minder dan 10 graden), hoeft niet behandeld te worden.

Bij ernstige vormen van scoliose is wel een behandeling nodig. Tot de mogelijkheden behoren:

• Fysiotherapie
• orthopedisch korset
• operatieve ingreep

Fysiotherapie: dit is de populairste behandeling voor scoliose met een cobbse hoek tussen de 10 en 20 graden. Fysiotherapie versterkt de rugspieren en de romp.

Korset: bij ernstige vormen van scoliose is soms een korset nodig, meestal vanaf een cobbse hoek van 20 graden of meer. Het korset oefent druk uit op de wervelkolom en gaat verdere kromming tegen. Men raadt over het algemeen aan om een korset 23 uur per dag te dragen voor het beste resultaat.

Operatieve ingreep: bij zeer ernstige vormen van scoliose (met een kromming van meer dan 45 graden), voert men een operatie uit. Hierbij zet men meerdere wervels vast, zodat de wervelkolom zich weer kan strekken.

Het is bij scoliose vooral belangrijk dat je het advies van een specialist volgt, om de klachten te verminderen. Meestal kan men de kromming van de ruggenwervel niet helemaal oplossen, maar regelmatig bewegen helpt wel bij het verminderen van de symptomen en draagt daarnaast bij aan een algemene goede gezondheid. Bij fysiotherapie legt men vaak de focus op oefeningen ter versterking van de rugspieren, vooral bij het dragen van een korset.

Doe alleen wat comfortabel en goed voelt. Sporten als zwemmen, fietsen en yoga zijn bijzonder goed bij scoliose, omdat die minder druk leggen op de gewrichten. Andere sporten, zoals tennis, squash en gewichtheffen, worden meestal afgeraden vanwege de plotselinge, schokkerige bewegingen die de wervelkolom onnodig belasten. Doe deze sporten alleen na overleg met een arts of fysiotherapeut. Vraag ook altijd advies bij een medische specialist als je niet zeker weet welke sport geschikt is in jouw situatie.

Gepubliceerd op: 21.01.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________