Salmonellabesmetting – symptomen en behandeling

Salmonella is een overkoepelende term voor bacteriën die verschillende aandoeningen kunnen veroorzaken, waaronder darmontsteking (Salmonella enteritis), tyfus en paratyfus. Een vergiftiging is vaak het gevolg van het eten van met salmonella besmette voeding, zoals rauw vlees of rauwe eieren. Ook het drinken van besmet water en contact met geïnfecteerde dieren en personen kunnen leiden tot een besmetting.

De behandeling van Salmonella bestaat meestal uit voldoende water drinken en, in ernstige gevallen, antibiotica. Bij tyfus en paratyfus kunnen de symptomen heel ernstig worden en daarom schrijft men meestal direct antibiotica voor.

Een salmonellavergiftiging (ook wel salmonellose) wordt veroorzaakt door bacteriën van het geslacht Salmonella, die wereldwijd voorkomen en verschillende ziektes veroorzaken, zoals:

• Maag- en darminfectie (gastro-enteritis). Bacterie: Salmonella van de Enteritidis-groep (vaak S. enteritidis en S. typhimurium).
• Buiktyfus (tyfus). Bacterie: Salmonella typhi
• Paratyfus, een tyfusachtige ziekte. Bacterie: Salmonella paratyphi A, B of C

Deze ziektes zijn in de meeste landen meldingsplichtig. Een infectie met salmonella van de Enteritidis-groep (Salmonella-enteritis) wordt beschouwd als een gewone voedselvergiftiging en komt in landen als Duitsland of België vaker voor in de warme zomermaanden. Tyfus en paratyfus zijn meestal afkomstig van gebieden met een slechte hygiëne en besmet voedsel en drinkwater, zoals India, Zuidoost-Azië, Afrika en Zuid-Amerika.

Patiënten die besmet zijn met salmonella krijgen meestal plotseling last van brijige of waterige diarree (soms met bloed). Ook hoofdpijn en buikpijn zijn typische symptomen, net als misselijkheid, overgeven en koorts. Door de hevige diarree verliest men veel vocht, wat vooral bij pasgeboren baby’s, jonge kinderen en ouderen levensbedreigend kan zijn.

In zeldzame gevallen verspreidt de bacterie zich verder naar andere organen, met ontsteking in de gewrichten, het hart, de nieren, de longen en zelfs de hersenen als gevolg. Een besmetting met Salmonella enteritidis verloopt daarentegen meestal zonder complicaties en duurt ook niet lang.

Bij tyfus zijn er initieel meestal alleen algemeen klachten, bijvoorbeeld hoofd- en spierpijn of hoesten. De lichaamstemperatuur van het slachtoffer stijgt geleidelijk aan, maar zonder behandeling kan die binnen een paar dagen tijd oplopen tot 39 – 41° C. In de eerste stadia verwart men tyfus daarom vaak met een gewone griep. De patiënt heeft meestal eerst last van verstopping en krijgt pas in de tweede week diarree. Een ander typisch kenmerk is het ontstaan van lichtrode vlekjes op de buik ter grootte van een speldenkop, ook wel roseolen genaamd.

Een tyfusinfectie kan trouwens ook leiden tot een ontsteking van andere organen. Mogelijke complicaties zijn darmbloedingen, circulatiestilstand, nierfalen en abcessen (ophoping van pus) in gewrichten en botten. Paratyfus vertoont veel gelijkenissen met tyfus, maar de klachten zijn meestal milder en duren gemiddeld vier tot tien dagen.

Salmonella kan vervolgens rechtstreeks worden overgedragen van dieren op mensen, ook binnen hetzelfde huishouden. Reptielen, zoals slangen en schildpadden, vormen hierbij een groot risico. Dat is een van de redenen waarom het wordt afgeraden deze dieren als huisdier te houden.

Salmonella kan via smeerinfectie van mens op mens worden overgedragen. Ook plantaardige voedingsmiddelen zijn een mogelijke bron van besmetting, bijvoorbeeld kruidenthee, meloen of mungbonen.

Daartegenover staat dat tyfus en paratyfus bijna nooit worden overgedragen door dieren, maar wel door het drinken van besmet water of het consumeren van besmette voedingsmiddelen. Vaak gaat het dan om water of eten besmet door menselijke ontlasting of urine. De kans dat een besmet persoon de bacterie overdraagt aan iemand anders is bijzonder groot bij een gebrekkige handhygiëne. In zeldzame gevallen dragen ook dieren, zoals rundvee, de Salmonella paratyphi B-bacterie met zich mee.

Hoelang het precies duurt voor een besmet persoon de eerste symptomen krijgt, hangt vooral af van welke bacterie de infectie heeft veroorzaakt. Bij salmonella van de enteritidis-groep, dat darmontsteking veroorzaakt, treden de eerste symptomen meestal al binnen een paar uur tot maximaal drie dagen op. Bij tyfus is dat gemiddeld acht tot veertien dagen en bij paratyfus één tot tien dagen.

Er bestaan verschillende diagnostische methodes om een besmetting met salmonella vast te stellen. De arts kiest altijd een aanpak op basis van de bacterie die hij of zij vermoedt.

Bij een infectie met Salmonella enteritidis (gastro-enteritis) neemt men meestal een ontlastingsmonster af voor microbiologisch onderzoek in een lab. Daar identificeert men de betrokken bacterie via een zogenaamde kweek. Indien nodig doet men ook een PCR-test (polymerase chain reaction) om het DNA van de bacterie op te sporen. In sommige gevallen, bijvoorbeeld bij een uitbraak van salmonella of wanneer meerdere personen tegelijkertijd besmet raken, onderzoekt men eventueel ook braaksel of verdachte voedingsmiddelen.

Vermoedt men dat het om tyfus of paratyfus gaat? Dan voert men in de beginfase van de ziekte meestal eerst een bloedkweek uit, omdat de bacterie dan nog in het bloed zit. In een later stadium, vanaf de tweede week, is soms aanvullend onderzoek van de ontlasting of urine nodig, aangezien de bacterie dan vaker via die weg naar buiten komt. Ook dan kan een PCR-test een goede aanvullende optie zijn.

Positieve monsters worden vervolgens gecategoriseerd en getest om te weten om welke bacterie het precies gaat. Op basis daarvan kan men ook eventuele resistenties tegen antibiotica vaststellen.

Bij salmonellose met een darminfectie (Salmonella enteritis), is het vooral belangrijk om de vocht- en elektrolytenbalans te herstellen. De arts schrijft hiervoor orale oplossingen voor, meestal met glucose en elektrolyten (orale rehydratiezouten). In sommige gevallen, bijvoorbeeld bij ernstige uitdroging, moet men soms vocht via een infuus toedienen.

Bij een gewone infectie met Salmonella enteritis zijn antibiotica meestal niet nodig, omdat deze het ziekteverloop niet verkorten en het natuurlijke uitscheidingsproces van de bacterie zelf kunnen verlengen. Aan de andere kant zijn antibiotica in ernstige gevallen of bij risicogroepen (zoals zuigelingen, jonge kinderen, ouderen en patiënten met een verzwakt immuunsysteem) wel aangeraden. Welk antibioticum men kiest, hangt trouwens af van de bacterie en de uitslag van het resistentieonderzoek.

Bij tyfus en paratyfus is het van levensbelang om zo snel mogelijk antibiotica te geven, om het risico op complicaties te beperken. Afhankelijk van het resistentieprofiel van de patiënt kiest men voor ciprofloxacine, azitromycine of ceftriaxon.

Als u symptomen van een salmonellavergiftiging opmerkt bij uzelf of mensen in uw omgeving, raadpleeg dan direct uw arts. Dit is vooral van belang bij kleine kinderen, maar ook zwangere vrouwen, ouderen en mensen met een verzakt immuunsysteem. Het risico op complicaties is vooral groot als men langer dan twee tot drie dagen last heeft van diarree of braken en er daarna koorts optreedt.

Bent u effectief besmet met Salmonella? Zorg dan voor een goede handhygiëne (vooral na het gebruik van het toilet of het verschonen van luiers), maar ook voor hygiënische leef- en werkomstandigheden. Op die manier voorkomt u dat de bacterie in grote hoeveelheden op andere mensen of voorwerpen wordt overgedragen.

Bij hevige diarree of overgeven is het vanzelfsprekend belangrijk om veel te drinken. Volg ook een dieet met licht verteerbare voedingsmiddelen en consumeer genoeg zout.

Gepubliceerd op: 31.03.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________