Rotavirus – Symptomen en Besmetting

Het rotavirus is een uiterst besmettelijk virus dat een ontsteking van het maag-darmkanaal veroorzaakt. De typische symptomen zijn dunne diarree, overgeven en koorts, maar die verdwijnen in de meeste gevallen al na twee tot zes dagen, zonder blijvende gevolgen. Tot nu toe bestaat er nog geen behandeling voor dit virus op basis van medicatie, maar het is wel belangrijk om voldoende vocht en elektrolyten binnen te krijgen. Vooral baby’s en peuters zijn vaak het slachtoffer van het virus en het risico op uitdroging is bij hen ook groter, soms zelfs levensbedreigend. Het STIKO (Standing Committee on Vaccination) in Duitsland en andere officiële instellingen raden daarom aan zo vroeg mogelijk te vaccineren tegen het rotavirus. Recente onderzoeken hebben trouwens al uitgewezen dat ook (oudere) volwassenen steeds vaker getroffen worden.

Het rotavirus is wereldwijd verspreid en behoort, althans bij kinderen, tot de meest voorkomende oorzaken van maag- en darmziekten (gastro-enteritis of GE). Het virus is heel besmettelijk: zelfs een klein aantal virusdeeltjes volstaan om iemand ziek te maken. De ziekte treft vooral kinderen tussen de zes maanden en twee jaar oud, maar ook ouderen boven de 60 jaar. In lage- en gemiddelde inkomenslanden sterft zelfs ongeveer vijf procent van jonge kinderen die besmet zijn aan de gevolgen van een infectie. In landen als Duitsland, België en Nederland ligt dat percentage veel lager, maar toch moeten elk jaar ongeveer 20.000 kinderen in het ziekenhuis worden opgenomen. Men ziet ook steeds vaker ernstige symptomen bij ouderen, vooral in zorginstellingen, zoals woonzorgcentra.

Infecties door het rotavirus zijn seizoensgebonden en komen vooral voor tussen februari en april. Opvallend is dat iemand die een infectie heeft doorgemaakt, slechts tijdelijk beschermd blijft tegen hetzelfde serotype. Het is dan nog altijd mogelijk om door een andere variant besmet te worden. Voor het rotavirus geldt meestal een meldingsplicht, wat betekent dat zorgkundigen in bepaalde landen een acute infectie altijd moeten doorgeven aan de officiële gezondheidsinstellingen om de verspreiding ervan te beperken.

In de eerste fase treden meestal typische maag- en darmklachten op:

• (Water)dunne diarree
• Misselijkheid en overgeven
• Koorts
• Buikpijn en -krampen

Veel mensen hebben slechts milde klachten en er zijn zelfs asymptomatische gevallen, dus zonder symptomen. Soms krijgen patiënten ook last van algemene klachten in de luchtwegen, zoals hoesten, kortademigheid en een loopneus.

Bij baby’s en peuters zijn de symptomen van een rotavirusinfectie over het algemeen erger dan bij andere vormen van buikgriep.

De symptomen treden meestal op na de incubatietijd, die een tot drie dagen duurt. Dit is de tijd tussen de daadwerkelijke besmetting en de eerste klachten. Het virus kan over het algemeen na acht dagen niet meer verspreid worden. Een van de belangrijkste complicaties bij het rotavirus is uitdroging, omdat het lichaam veel vocht verliest door overgeven en diarree. Het is dus vooral belangrijk om de vocht- en elektrolytenbalans van de patiënt goed bij te houden.

Volgens recente onderzoeken van het WHO (World Health Organization) en de ECDC (European Centre for Disease Prevention and Control) kunnen zelfs milde infecties de verspreiding van het virus stimuleren, omdat iemand die besmet is al anderen kan besmetten nog voor de eerste klachten optreden.

Besmetting met het rotavirus gebeurt meestal door contact met virusdeeltjes op handen, oppervlakken, voorwerpen of voedsel. In dergelijke gevallen spreken we van een smeerinfectie. Ook direct contact met ontlasting of braaksel van een besmet persoon vormt een hoog risico. De kans op besmetting blijft bestaan tot ongeveer acht dagen na de eerste klachten.

Het rotavirus is heel besmettelijk en bestand tegen de meeste omstandigheden. Het virus kan dagen tot zelfs weken op oppervlakken overleven. De incubatietijd van de ziekte (de periode tussen de effectieve besmetting en de eerste symptomen), is meestal één tot drie dagen. Tijdens deze periode vermenigvuldigt het rotavirus zich snel in het lichaam.

Een arts zal bij het opsporen van een infectie altijd eerst in gesprek gaan met de patiënt om te weten met wie hij of zij in contact is gekomen en om het verloop van de klachten uit te stippelen (anamnese). Als er een verhoogd risico op besmetting is, voert men ook een laboratoriumtest uit, althans bij ernstige klachten. Deze onderzoeken helpen om infectieketens te herkennen en te doorbreken.

De aanwezigheid van het rotavirus in het lichaam wordt meestal bevestigd door een test op virusdeeltjes (een zogenaamde antigeentest) in de ontlasting. Soms gebruikt men ook een elektronenmicroscoop om het virus zichtbaar te maken.

In zeldzame gevallen voert men een labonderzoek uit om het genetisch materiaal of DNA van het virus in het lichaam van de besmette persoon op te sporen. Hiervoor maakt men gebruik van een PCR-test (polymerase chain reaction), om het genetisch materiaal te vermenigvuldigen en zodoende zichtbaar te maken.

Een arts kan alleen de symptomen van een rotavirusinfectie behandelen. Aangezien de resultaten van een laboratoriumonderzoek geen invloed hebben op de behandeling, voert men zo’n onderzoek vaak zelfs helemaal niet uit.

De beste behandeling is voldoende drinken en mineralen binnenkrijgen, vooral als de patiënt veel overgeeft. In ernstige gevallen schrijft men anti-emetica voor om het braken tegen te gaan. Vooral bij kinderen is het belangrijk om dan de juiste dosis te geven, want die ligt veel lager en een overdosis kan gevaarlijk zijn. Vervolgens kunnen probiotica helpen om de darmflora te ondersteunen, al bestaat er nogal wat discussie over de werking en effectiviteit van deze producten.

Bij een ernstig ziekteverloop en vooral bij kleine kinderen en ouderen is soms een ziekenhuisopname nodig. De patiënt krijgt dan een infuus om de vochtbalans te herstellen en de mineralen in het lichaam aan te vullen.

Als je te maken krijgt met een rotavirusinfectie is het vooral belangrijk dat je aandacht besteedt aan hygiëne:

• Vermijd contact met zieke mensen
• Desinfecteer regelmatig je handen
• Reinig en ontsmet oppervlakken en deurklinken
• Gebruik zo vaak mogelijk wegwerphandschoenen

Voor baby’s vanaf zes weken oud raadt men vaak een orale vaccinatie aan tegen het rotavirus. Het vaccinatietraject bestaat uit twee tot drie dosissen in intervallen van minstens vier weken.

Recente onderzoeken tonen aan dat vaccins tot twee of zelfs drie jaar lang bescherming bieden tegen het virus, vooral tegen ernstige symptomen. Daarbij bestaat er zoiets als groepsimmuniteit. Dit houdt in dat ook niet-gevaccineerde kinderen een lager risico lopen om besmet te raken, omdat het virus gewoon minder (snel) circuleert. Vaccinaties worden in veel Europese landen aangeraden, waaronder Oostenrijk en Italië.

Ten slotte is het interessant om te weten dat er ook alternatieven bestaan voor de gewone vaccins, waaronder hittebestendige orale vaccins. Deze zijn vooral bedoeld voor gebruik in landen waar het koel houden van traditionele vaccins moeilijker is.

Gepubliceerd op: 28.01.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________