Norovirus – Symptomen, duur en besmetting

Norovirussen veroorzaken een zeer besmettelijke en acute maagdarminfectie of buikgriep. Ze verspreiden zich vooral heel snel in situaties waarin veel mensen dicht op elkaar leven, bijvoorbeeld in ziekenhuizen, scholen, zorgcentra en kinderdagverblijven. Typische symptomen voor de ziekte zijn plotseling hevig braken en ernstige diarree. Infecties kunnen het hele jaar door uitbreken. Een specifieke behandeling voor norovirussen bestaat nog niet, maar het is vooral belangrijk om de vocht- en zoutbalans in het lichaam snel te herstellen.

De norovirussen komen wereldwijd voor en veroorzaken een plotselinge maagdarminfectie (ook wel buikgriep in de volksmond). Ze zijn moeilijk te diagnosticeren en heel besmettelijk. De virusdeeltjes worden in grote hoeveelheden uitgescheiden via het braaksel en de ontlasting en daarom komen uitbraken in ziekenhuizen, zorginstellingen, crèches en scholen vaak voor. Ook op cruiseschepen breken er vaak infecties uit, waardoor duizenden passagiers soms binnen een paar uur of dagen tijd besmet raken, met hevig braken en diarree tot gevolg. Door het grote besmettingsrisico bij een uitbraak moeten de passagiers dan in strike quarantaine blijven en mogen ze het schip niet verlaten. Aan de andere kant verloopt een uitbraak van het norovirus heel snel: de symptomen nemen na 12 tot 48 uur meestal weer af.

Deze groep virussen veroorzaakt een groot aandeel van de zogenaamde niet-bacteriële maagdarminfecties. Bij kinderen is dat ongeveer 30%, bij volwassenen zelfs tot 50%. Vooral kinderen jonger dan vijf en ouderen boven de 70 worden vaak getroffen en vertonen meestal de ergste symptomen. Het norovirus is heel resistent tegen omgevingsinvloeden en hoewel uitbraken het hele jaar door kunnen voorkomen, worden de meeste gevallen gerapporteerd tussen de maanden oktober en maart. Men vermoedt dat de virussen tijdens deze periode iets stabieler zijn en zich sneller verspreiden. Dit heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat mensen tijdens deze maanden vaker binnen zitten. Daarbij is het immuunsysteem tijdens de koudere maanden van het jaar minder sterk, wat het risico op een besmetting vergroot.

Recente onderzoeken wijzen uit dat de norovirussen alsmaar blijven evolueren en dat er continu nieuwe varianten ontstaan. Dit verhoogt de kans op nieuwe uitbraken. Daarbij blijft men na een infectie slechts tijdelijk immuun voor het norovirus, dus er is altijd een risico op een volgende besmetting.

Norovirussen worden van mens tot mens overgedragen, bijvoorbeeld via de handen. Minder dan tien virusdeeltjes zijn al genoeg om iemand ziek te maken. De virusdeeltjes komen via de handen heel gemakkelijk in de mond terecht, maar ook fijne druppeltjes die tijdens het braken in de lucht komen, zijn besmettelijk. Deze zogenaamde aerosolen verspreiden zich vooral snel in binnenruimtes. Men kan daarbij besmet raken via voeding, zoals salades, schelpdieren en dranken, zelfs als deze gekoeld zijn. Oppervlakken, zoals trapleuningen, deurklinken, wc-brillen en kranen kunnen ook virusdeeltjes bevatten en dus bijdragen aan het risico op besmetting. De norovirussen kunnen daarbij temperaturen aan tot 60° Celsius, althans gedurende enkele minuten. Het is dus heel belangrijk om voeding voldoende te verhitten.

Een infectie met het norovirus begint over het algemeen heel plotseling, vaak met hevig braken en diarree. Patiënten hebben soms ook alleen last van diarree of alleen braken. Daarbij komen asymptomatische infecties of lichte symptomen ook voor. Andere klachten zijn:

• algemeen ziek gevoel met buikpijn
• buikkrampen
• misselijkheid
• hoofdpijn
• spierpijn
• vermoeidheid
• lichte koorts

Bij anders gezonde mensen nemen de symptomen meestal na een aantal dagen weer af en is er geen blijvende schade aan het lichaam. Infecties met het norovirus zijn meldingsplichtig en moeten aan de GGD (Gerechtelijke Geneeskundige Dienst) worden gerapporteerd.

Het is niet gemakkelijk om een duidelijke diagnose te stellen van een infectie met het norovirus, omdat veel andere ziektes gelijkaardige symptomen veroorzaken. Een laboratoriumtest geeft echter duidelijkheid en hiervoor gebruikt men een monster van braaksel of ontlasting van de patiënt om virusdeeltjes te identificeren. Er zijn aan de andere kant slechts weinig labo’s die zich hierin specialiseren, wat het nog moeilijker maakt om een diagnose te stellen. Daarbij kost dit proces veel tijd, dus het is belangrijk om al bij de eerste tekenen van een infectie de nodige maatregelen te nemen.

De ziekte breekt meestal zes uur tot twee dagen na de daadwerkelijke besmetting uit. Na aanvang van de eerste klachten zijn patiënten nog altijd besmettelijk: de virusdeeltjes worden tot 48 uur na het verdwijnen van de symptomen nog uitgescheiden, tot twee weken of langer. Het is dus belangrijk om zo lang mogelijk aandacht te besteden aan hygiëne en de nodige maatregelen te nemen.

Er bestaat geen specifieke behandeling voor een infectie met het norovirus. Het is vooral belangrijk om uitdroging en zoutverlies door braken en diarree tegen te gaan. Jonge kinderen, zwangere vrouwen en ouderen moeten, afhankelijk van de ernst van de symptomen, soms in het ziekenhuis worden opgenomen, vooral als de diarree langer dan twee of drie dagen aanhoudt en als er koorts optreedt. Medicatie kan helpen tegen hevig braken, maar medicatie tegen diarree wordt afgeraden, omdat dit de uitscheiding van het virus kan tegengaan en het ziekteverloop vertraagt.

Er bestaat nog geen vaccin tegen het norovirus. Preventie is dus de beste maatregel, bijvoorbeeld door een goede handhygiëne te hanteren. Zo voorkomt men de verspreiding van virusdeeltjes via de handen, zowel op openbare plaatsen als thuis.

Denk je besmet te zijn met het norovirus? Neem dan direct de volgende maatregelen, ook als de ziekte nog niet bevestigd werd door een laboratoriumonderzoek:

• Was regelmatig en grondig je handen, vooral voor het eten
• Was rauwe voedingsproducten, zoals salades, fruit en sommige groenten altijd heel goed
• Zorg dat je voeding voldoende verhit
• Was je handen na elk toiletbezoek goed met water en zeep en desinfecteer ze
• Desinfecteer voorwerpen die een besmet persoon heeft aangeraakt (zoals deurknoppen, lichtschakelaars, bestek, stoelen, toilet, enzovoort). Gebruik hiervoor bij voorkeur wegwerpdoekjes
• Desinfecteer toiletten en wastafels grondig
• Voorzie aparte handdoeken en wanneer mogelijk zelfs een apart toilet voor de persoon die is besmet
• Draag altijd wegwerphandschoenen als je schoonmaakt of desinfecteert
• Draag eventueel een mondmasker als je in nauw contact komt met braaksel, bijvoorbeeld tijdens het schoonmaken
• Zorgpersoneel en bezoekers van iemand die besmet is, moeten hun handen en kleding na contact met de zieke persoon altijd goed wassen

Voor het desinfecteren van oppervlakken zijn bepaalde producten met het label ‘virucidaal’ of ‘beperkt virucidaal PLUS’ aangeraden, omdat die de virusdeeltjes doeltreffend bestrijden. Vraag eventueel advies bij je apotheek om de juiste producten te kiezen en het risico op een infectie te verlagen.

Gepubliceerd op: 15.01.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________