Difterie – symptomen, oorzaken en behandeling

Difterie is meestal het gevolg van een infectie met de bacterie C. diphtheriae, die een gifstof produceert en bij mensen uiteenlopende symptomen veroorzaakt. Denk aan keelpijn, hoest en een hese stem. In zeldzame gevallen krijgt de patiënt last van levensbedreigende ademhalingsproblemen of verspreidt de bacterie zich via het bloed door het lichaam. Dit leidt soms zelfs tot hartritmestoornissen. De behandeling van difterie bestaat uit antibiotica en een tegengif, maar ook een vaccinatie kan een ernstig ziekteverloop helpen voorkomen.

Difterie is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door de zogenaamde Corynebacterium bacteriën. We onderscheiden twee vormen van deze ziekte:

• 1. Difterie van de luchtwegen (kroep): Hierbij worden vooral de bovenste luchtwegen aangetast, vaak met griepachtige symptomen als gevolg. Meestal is deze variant het gevolg van een infectie met Corynebacterium diphtheriae (C. diphtheriae).
• 2. Huiddifterie of cutane difterie: We spreken van huiddifterie wanneer de bacteriën via kleine huidwondjes (zoals een insectenbeet) in het lichaam binnendringen. Deze variant is meestal het gevolg van een infectie met de bacteriën C. Ulcerans en C. pseudotuberculosis. Opvallend aan huiddifterie is dat de ziekte overdraagbaar is van dieren op mensen, een begrip dat we zoönose noemen. Dit betekent dat personen dus ook besmet kunnen raken door hun huisdier.

Soms komen de bacteriën in de bloedbaan terecht en verspreiden ze zich doorheen het hele lichaam. We spreken dan van toxische difterie. De Corynebacteriën komen overal voor en wereldwijd zijn er regelmatig kleine uitbraken, vooral in subtropische regio’s en landen met minder goede hygiënenormen.

Tijdens het eerste stadium lijken de symptomen van difterie op die van een verkoudheid of griep. Hieronder een aantal mogelijke klachten:

In bepaalde gevallen leidt dit tot ernstige, soms levensbedreigende problemen of zelfs coma. Andere mogelijke complicaties zijn hartspierontsteking (myocarditis) en hartritmestoornissen, wat in heel zeldzame gevallen cardiogene shock veroorzaakt.

Daarbij kan de patiënt last krijgen van zenuwontstekingen (neuritis), althans in ernstige gevallen, wat soms leidt tot verlamming van het hoofd of gezicht. Bij sommige patiënten worden de ademhalingsspieren aangetast, wat ademhalingsproblemen in de hand werkt. In dergelijke gevallen is directe medische hulp van levensbelang, omdat de patiënt anders kan stikken. Dat is trouwens de reden waarom men difterie ook wel ‘de wurgengel van kinderen’ noemt.

De bacteriën verantwoordelijk voor difterie verspreiden zich meestal via ademhalingsdruppeltjes van een geïnfecteerd persoon of dier. Iemand raakt besmet als hij of zij deze druppels zelf inademt. Ook nauw contact met een besmet persoon brengt risico’s met zich mee, bijvoorbeeld wanneer die persoon een voorwerp aanraakt. De bacteriën blijven op het voorwerp zitten en kunnen door een ander persoon die het aanraakt, worden opgenomen.

Bij huiddifterie gebeurt de overdracht van bacteriën door contact met de wond zelf of wondvocht.

Geïnfecteerde personen krijgen na een incubatietijd van twee tot vijf dagen last van de eerste symptomen. Als de ziekte niet wordt behandeld, blijven de bacteriën meestal twee tot vier weken aanwezig in lichaamsvocht en wondjes, waardoor men gedurende deze periode ook anderen kan besmetten. Een behandeling kan de besmettelijke periode echter verkorten, omdat de bacteriën zich dan niet verder vermenigvuldigen.

Wanneer de bacteriën het lichaam binnendringen, probeert het immuunsysteem ze te doden, waardoor men vaak last krijgt van koorts. Daarbij produceren de bacteriën een soort gifstof (difterietoxine, een exotoxine) in het lichaam. Deze stof heeft een impact op verschillende lichaamsprocessen en veroorzaakt zodoende de typische klachten van de ziekte.

De arts voert in de eerste plaats een anamnese of uitgebreid vraaggesprek uit en onderzoekt hierbij de symptomen, hoe lang ze al aanwezig zijn en de ernst van de ziekte. Het is ook van belang dat u als patiënt eventuele buitenlandse reizen vermeldt, omdat het risico op besmetting met difteriebacteriën groter is in landen met een slechtere hygiëne.

Als men vermoedt dat iemand difterie heeft, neemt de arts een uitstrijkje af uit de mond- en keelholte of een eventuele wond. Dit verstuurt men naar een laboratorium voor een controle op difteriebacteriën. Bepaalde moleculairbiologische tests, zoals een PCR-test, kunnen uitwijzen of er bacteriën of hun erfelijk materiaal in het lichaam aanwezig zijn.

Er bestaan twee behandelingsmethodes voor difterie:

• 1. Tegengif (of antidotum)
  Difteriebacteriën geven een unieke gifstof af in het lichaam dat men kan neutraliseren met een tegengif. Dit moet zo snel mogelijk gebeuren, anders heeft het geen effect. Hoe langer de gifstoffen in het lichaam blijven, hoe meer ze zich aan de lichaamscellen binden en hoe minder goed een tegengif werkt. Meestal injecteert men het tegengif rechtstreeks in een spier of ader.

  Belangrijk om te weten: het specifieke tegengif voor difterie is meestal afkomstig van paarden. De actieve stoffen bevatten verbindingen die door het menselijke lichaam als vreemd en zelfs gevaarlijk worden beschouwd, waardoor sommige mensen na een injectie allergische reacties krijgen. Meestal test men dan ook eerst of de patiënt effectief allergisch is. Het toedienen van een tegengif gebeurt doorgaans in het ziekenhuis, zodat men de toestand van de patiënt kan blijven monitoren.

• 2. Antibiotica
  Antibiotica zijn het meest gebruikte middel tegen de difteriebacteriën zelf. Doorgaans gebruikt men medicatie uit de groep van de β-lactamantibiotica of macroliden, waaronder penicilline en erytromycine. Ze doden de bacteriën, waardoor deze geen gifstoffen meer produceren.

  Antibiotica werken meestal erg snel: een besmet persoon kan de bacterie al na vier dagen niet meer overdragen op iemand anders. Desondanks duurt een behandeling meestal veertien dagen, om te garanderen dat alle bacteriën dood zijn.

Bij huiddifterie is een behandeling met antibiotica meestal voldoende, omdat de infectie vaak beperkt blijft. Een tegengif is dus niet nodig.

Als u difterie heeft, volg dan het advies van uw arts en neem antibiotica altijd volgens voorschrift in. Mensen die geïnfecteerd zijn, isoleren zichzelf beter van anderen. Vermijd contact met andere mensen zoveel mogelijk. Difterie is een meldingsplichtige ziekte en dit gebeurt meestal door het behandelend medisch personeel.

Het vaccin tegen difterie, dat een verdunde, voor mensen onschadelijke vorm van de specifieke gifstoffen bevat, voorkomt een ernstig ziekteverloop. Het lichaam herkent hierdoor nog steeds de unieke moleculaire structuur van het gif en maakt antistoffen aan, maar raakt toch niet besmet.

Let op: aangezien het vaccin alleen de productie van gifstoffen tegengaat en niet de bacterie zelf doodt, is besmetting nog altijd mogelijk. Het belangrijkste voordeel is dat de ziekte dan geen complicaties veroorzaakt.

Het vaccin werkt alleen tegen de gifstoffen van C. diphtheriae, maar niet tegen dat van C. Ulcerans en C. pseudotuberculosis. Deze drie pathogenen lijken echter sterk op elkaar, waardoor onderzoekers vermoeden dat een vaccinatie beschermt tegen bacteriën en gifstoffen van alle varianten (wat we ook wel kruisimmuniteit noemen).

Tegenwoordig maakt vaccinatie tegen difterie meestal deel uit van een combinatievaccin, waaronder tegen tetanus of klem en kinkhoest of pertussis. Hoe het vaccin precies toegediend wordt, hangt af van de nationale richtlijnen. Iemand die al difterie heeft gehad, kan echter opnieuw besmet raken. Het is dan ook erg belangrijk om vooral aandacht te besteden aan een goede hygiëne en de handen regelmatig te ontsmetten. Niet alleen tegen difterie, maar ook tegen andere infecties.

Gepubliceerd op: 19.08.2026

____________________________________________________________________________________________________________________________